TKM

نتایج تازه‌ترین سرشماری صورت گرفته در ترکمنستان نشان می‌دهد که طی یک دهه گذشته، یک سوم از مردم این جمهوری سابق شوروی برای کار و زندگی دائم در خارج کشور را ترک کرده‌اند.

 

BERLINE ÇENLI ÖLÇÄP GARYŞMA-GARYŞ

ÝIGRIMI MILLIONY EDIPDIK BAGYŞ

ŞONÇA PYDA BILEN ÖLDÜRLEN URUŞ

GAÝTADAN JANLANDYRŞYŇ BESDIR.

K.GURBANNEPES

Sowatsyzlyk

Allaguly Garahanow, terjimeçi hökmünde hem köp iş bitripdir. Ol Türkmenistanyñ Kommunist partiýasynyñ MK-niñ sekretarlaryndan Halmyrat Sähetmyrat bilen bilelikde ýazyjy Kuwalenko-niñ” «Syýasy döwlet» eserini türkmen diline terjime edip, 1923-nji ýylda Daşkentde neşir etdirýär.

Stalinçiligiñ ganly repressiýasynda ýok edilen dilçi alym 

Allaguly Garahanow

(1892-1938)

 

(Alymyñ atylyp öldürilmeginiñ 80 ýyllygyna hem-de halkara ene dili gününe bagyşlanýar)

 

     Dilçi alym Allaguly Grahanow özüniñ neşir etdiren «Türkmen diliniñ gramatikasy», okuw maksatlary üçin ýazan ýa-da terjime eden beýleki gullanma eserleri, birnäçe makalalary hem-de guramaçylykly we praktiki işleri bilen türkmen dil ylmynyñ taryhynda öçmejek yz galdyrdy. Ýöne henize çenli onuñ käbir ylmy derñewlerinde, çap etdiren işlerinde öñe süren pikirlerine, anyk meseleler boýunça salgylanyp, diñe ady tutulyp geçilýär diýäýmasañ, A.Grahanowyñ ömri we ylmy döredüjiligi ýeterlik derejede öwrenilmän gelýär.

    «Türkmen azatlygy» diýilýän «anti Sowet» guramanyñ agzasy hökmünde «feodal-milletçi» ideýalary wasp eden «klassiki şahyrlaryñ eserlerini halkyñ arasynda ýaýradandygy, hem-de partiýa we hökümet tarapyndan türkmen dili boýunça geçirilen refomlary böwet bolup saklandygy» üçin A.Garahanowa günä ýöñkelip, 1937-nji ýylyñ 20-nji sentýabrinde tussag edilýär. A.Grahanow «NKWD» niñ «üçliginiñ» (troýka sudunyñ) 1938-nji ýylynyñ 25-nji ýanwardaky karary bilen iñ ýokary jeza-atuwa- höküm edilýär, bu aýlyganç höküm şol ýylyñ 26-nji fewralynda Aşgabatda ýerine ýetirilýär.

   Arhiw materiallarda tutalitar düzgüniñ sansyz pydalarynyñ, şol sanda Allaguly Grahanowyñ hem nirde jaýlanandygy hakynda maglumat ýok. Şondan 20 ýyldan köpräk wagt geçen soñ 1959-nji ýylyñ 4-nji dekabrinde Türkmenistanyñ ýokary sudunyñ jenaýat işleri boýunça sud topary tarapyndan A.Garahanowa garşy gozgalan jenaýat iş esassyz tapylyp ýatyrylýar we ol aklanýar, ýöne onuñ alym hökmünde ylymdaky hukugy doly dikeldilmeýär. Onuñ galdyran ylmy myrasyny we ömür ýoluny öwrenip, halk köpçüligine ýetirmek zerur hasaplanýar. Beýle edilende  onuñ türkmen dil biliminiñ taryhyny öwrenmegine uly goşant boljagy ikujsyzdyr.

    1892-nji ýylda Marynyñ töweregindäki Mülki bagşy obasynda eneden dogulan A.Garahanow ýaşka ýetim galyp, daýysy Oraz Çaryýewiñ maşgalasynda terbiýelenýär. A.Garahanow Mary töwereklerinde meşhur bolan Gadam ahunyñ elinde okaýar, soñra Buhara gidip, mederesäniñ talyby bolýar. Düýpli bilim almak maksady bilen Ufa şäherindäki Ýewropa tipli ýokary okuw jaýyna ýerleşýär. Häkimiýet Sowetleriñ eline geçen soñ Daşkentde Orta Aziya uniwersitetini tamamlap, ýokary bilim alýar we şol ýerdäki «İnpos»da işe başlaýar. Gaýgysyz Atabaýewiñ tabşyrygy bilen 1920-nji ýylda Maryda mugallym taýýarlamak boýunça ýokary kurslary açýar. Kurslary gutaranlar, mugallymçylyk etmek üçin mekdeplere, tehnikomlara we ýokary okuw jaýlaryna iberiliýär. Türkmenistan Ylymlar Akademiýasynyñ habarçy agzasy, Türkmenistanyñ halk ýazyjysy Hydyr Derýaýewiñ 20-nji ýyllarda özüni, A.Grahanowyñ Daşkende äkidip, “Türkmen İnposyna” okuwa ýerleşdirendigini, onuñ her tomusda Maryda we Türkmenistanyñ beýleki ýerlerinde bolup, zehinli ýaşlary gözläp tapyp, olary okuwa salmak üçin Daşkende äkidişiniñ, oglanlaryñ ata-enesinden aýrylyp, ýat şähere gitmejek bolup, otla münmän, münden soñam gaçyp galjak bolup, duruşlaryna ençeme gezek şaýat bolandygyny gürrüñ beripdi. Kommunistik Partiýanyñ agzasy bolan A.Grahanow, 1937-nji ýylda tussag edilen wagty “Mülki bagşy” obasynda doktorlyk punktiniñ (klinikanyñ) müdüri bolup işleýärdi. Şonda onuñ aýaly Jumasoltan bilen 8 ýaşly oguljemal, 6 ýaşly Enejan, 4 ýaşly Akjemal we 1 ýaşlyja Ogulhally atly dört sany gyzy yzynda galýar. Bize, häzirlikçe Allaguly Grahanowyñ ömrüne we maşgala durmuşyna degişli şu aýdylanlardan başga dokumental maglumatlary gola salmak başartmady.

    Eýsem, medisina ugrunda bilim alan Allaguly Garahanow näme üçin dil bilimi bilen şeýle içgin gyzyklandyka? Munuñ özüne ýetesi sebäbi bar. 20-nji ýyllarda ýörite hünärli kadrlaryñ iññän azdygy sebäpli, türkmen diliniñ meseleleri bilen diñe bir dilçiler däl, eýsem başga kärdäki adamlar hem meşgullanypdyr. Şeýle adamlaryñ görnüklileriniñ biri hem A.Garahanow bolupdyr. Ol meşhur türkmen dilçileri, Muhammed Geldiýew hem-de Kümşaly Böriýew bilen bir hatarda 1922-nji ýylyñ aprilinde Daşkentde döredilip, türkmen dilini öwrenmegiñ we okatmagyñ şol döwür üçin wajyp meselelerini işlän ilkinji ylmy gurama bolan «Türkmen bilim komisýasynyñ» agzalygyna saýlanýar. Bu komisýada görnükli tatar dilçisi prof. Ebad Alparow hem işläpdir.

    A.Garahanowyñ 1923-nji ýylda Daşkentde Türkmenistan hökümet neşriýaty tarapyndan daşbasma usulynda 5 müñ tiraž bilen neşir edilen «Ene dilimiz» atly 3-nji okuw ýyly üçin niýetlenen 71 sahypalyk kitabyna 1922-nji ýylyñ 24-nji oktiýabrynda ýazan sözbaşysy şeýle sözler bilen başlanýar:

   «Bu “Ene dilimiz” atly kitapny ýazmakny üstüñe almakda bu dogruda özümni mutahasses (spesialist) hasaplap ýazmaga girişdim, belki başga bir höwesek kişi tapylmadygyndan ene dilimizde okuw kitabynyñ örän gereklidigini göz öñüe tutup, “taýak ýetýänçä-ýumruk” diýen ýaly, ýagşyrak ýazujylar tapylýança, oñşuk bolup durýar umudy bilen ýazdym.»

     Çagalaryñ okamak endigini ösdürmek, düşünjesini artdyrmak üçin niýetlenen bu gollanmada, türkmen nakyllary, matallary, aýdymlary ertekileri, rowaýatlary, dürli gürrüñleri şeýle-de Magtymguly, Şeýdaýy, Kemine, Mollanepes, Mätäji, Körmolla, Hally, Duwan ýaly şahyrlaryñ, “Melike Delaram” dessanyndan goşgular tutuşlygyna ýa-da bölekleýin ýerleşdirlipdir.

    Diliñ praktiki meseleleri, elip-biýi we orfografiýa meseleleri elmydama köpçüligiñ üns merkezinde durýar. Bu ugurlardan, Allaguly Garahanowyñ eden işleri az däl. Ol 1920-nji ýylyñ 1-nji ýarymynda türkmen dili üçin uly zähmete eýe bolan arap ýazuwny reformlaşdyrmak işine gös-göni gatnaşýar. Bu mesele-de özbaşdak bir gurama esaslandyrylýar, A.Garahanow oña ýolbaşçylyk edýär. Muña türkmen döwlet uniwersitetiniñ alymlary tarapyndan taýýarlanan «Häzirki zaman türkmen dili, Aşgabat 1960» diýen okuw kitabynyñ türkmen ýazuwynyñ taryhyndan gysgaça maglumat atly bölüminde getirlen maglumatlar hem güwä geçýär.

    Allaguly Garahanow, terjimeçi hökmünde hem köp iş bitripdir. Ol Türkmenistanyñ Kommunist partiýasynyñ MK-niñ sekretarlaryndan Halmyrat Sähetmyrat bilen bilelikde ýazyjy Kuwalenko-niñ” «Syýasy döwlet» eserini türkmen diline terjime edip, 1923-nji ýylda Daşkentde neşir etdirýär. Şol eser 1925-nji ýylda Aşgabatda hem çap edilýär. Şeýle-de alym medisina we himiýa barasyndaky kitaplary hem türkmen diline terjime edipdir. Tussag astynda saklanýarka, sorag edilende beren jogaplaryndan çen tutsañ, A.Garahanowyñ türkmen diliniñ grammatikasy boýunça ýazan kitaby 1929-nji ýylda doly taýýar bolupdyr. Şol ýyl Aşgabatda M.Geldiýew bilen Ebad Alparowyñ «Türkmen diliniñ grammatikasy», Posselowskiniñ «Türkmen dili üçin rusça» kitaplary çapdan çykýar. İki ýyldan soñ A.Garahanowyñ morfologiýa bagyşlanan, möçberi 100 sahypa golaýlaýan «Türkmen diliniñ grammatikasy» diýen kitaby, merkezi «OGİZ» neşriýatynyñ Orta Aziya bölümi tarapyndan neşir edilip köpçülige ýetirilýär.

    Alym hökmünde A.Garahanowyñ adyny türkmen dil biliminiñ taryhyna hemişelik girzen, bu işler soñky döwürlerde ýerine ýetiren derñewlerde ýokardakylar ýaly aýratynlyklary, şol sanda kemçilikleri geçilýän-de bolsa, onuñ türkmen diliniñ morfologiýasynyñ öwrenilşinde tutýan anyk orny, dilimiziñ gramatikasy hakynda taglymatynyñ ösüşine awtoryñ goşan goşandy entek doly kesgitlenenok. Geljekde A.Garahanowyñ ömür ýoly we ylmy döredüjiligi jikme-jik öwrenilip, onuñ bize galdyran myýrasyna obýektiw baha beriler diýip umyt edýäris. Ýokarda aýdylanlardan belli boluşy ýaly, ol muña hemme tarapdan doly mynasyp adam.

A. Goli

Fewral 2019

 

Peýdalan çeşmeler:

           Myratgeldi Söýekow: 10 çynar. Aşgabat. 1993

  1. Şol döwre degişli gazetler
  2. Şahsy maglumatlar

Aşgabat

student

Türkmenistanyň ýokary okuw jaýlarynyň studentlerine ýene bir gadagançylyk girizildi. Studentlerden gyşky dynç alyş möwsümi döwründe mobil telefonlary ulanmajakdyklary, Internetden peýdalanmajakdyklary, toý-dabaralara gatnaşmajakdyklary we beýleki şäherlere, etraplara gitmejekdikleri hakynda dil haty alyndy.

tkm1

12-nji ýanwarda Türkiýäniň türk dilinde habarlary çap edýän internet neşiri, timeturk.com, Türkmenistandaky korrupsiýanyň ýagdaýy barada habar çap etdi.

gok

در ژانویه ۱۸۸۱ ارتش روسیه تزاری بسرکردگی ژنرال اسکوبلف به سرزمین تورکمنها هجوم کرده تورکمنهایی را گناهی بجز مقاومت در برابر اشغالگران و دفاع از خانه و کاشانه خویش دفاع نداشتند را وحشیانه به قتل می رساند. در این هجوم وحشیانه بیش از سی هزار نفر از مردم تورکمن شهید گردید.

 در این فاجعه وحشتناک و قتل عام تورکمنها، دولت روسیه از همکاری بی دریغ ایران نیز بی بهره نماند. سفیر روسیه و دیپلوماتهای این کشور در ایران از خوانین کـُرد قوچان و بجنورد نیز خواهان حرکتهای غارتگرانه علیه تورکمنهای آخال میشود. اسکوبلف در ۲۰ ژوئن ۱۸۸۰ به نماینده روسیه تزاری در تهران طی نامه ای چنین گزارش می دهد:

" ما سرزمین تورکمنها را تا منطقه گوک دپه زیر هجوم روزانه خود قرار می دهیم، اگر کردهای خراسان نیز مناطق مابین گوک دپه و آشغابات را مود هجوم قرار دهند زودتر به مقصدمان خواهیم رسید. مسئله مهم زدن ضربه به ذخیره های آذوقه و کشتزاران آنهاست که باید آتش زده شوند، رمه های آنها باید تاراج شوند. هرچه دامنه تهاجم زیادتر باشد بهتر خواهد بود و ما کردها را با باروت و گلوله پشتیبانی خواهیم کرد."

  سفیر وقت روسیه تزاری در ایران زینوویف در دیدار خویش با ناصرالدین شاه، از وی می خواهد که بدون مطلع شدن انگلیسها، تهران تجهیزات و تدارکاتی جهت حمل وسائل نظامی به ارتش اسکوبلف بفرستد.

  بعد از سقوط گوک دپه که در واقع نقطه عطفی در تاریخ اشغال این سرزمین توسط روسها می شود، ناصرالدین شاه هیئتی را به پطربورگ فرستاده شادمانی خویش را از کشتار تورکمنها ابراز کرده این "فتح" روسیه را با دادن هدایای گرانقیمیت تهنیت می گوید. گزارش این سفر بصورت کتابچه ای تحت عنوان "سفرنامه روسیه برای تبریک فتح گوک تپه" به شماره 733  در کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود.

  پادشاه ایران ضمنا بمناسبت "فتح" آخال فرمانی صادر کرده به تمامی نمایندگان سیاسی و نظامی روسیه که در ایران کار میکردند "نشان همایونی" اهدا می کند. در این باره سندی "سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران" را که تحت عنوان "اهدای نشان همایونی به خدمتگزاران روس در عهدنامه آخال" به شماره ۲۹۶۰۰۳۱۸۶، محل آرشیو ۸۱۲- ب.آ به ثبت رسیده است.

1

Gökdepä hüjümde ruslara ýardam berendigini Eýranyň

boýun alýandygy hakyndaky dokumet

"مضمون ترجمه تلگراف رمز حضرت اجل امجد افخم امین السلطان وزیر دربار و داخله و غیره که بفرانسه ترجمه و بوزارت امور خارجه روس ابلاغ شد

البته دولت بهیه روسیه همراهیهای دولت علیه{ایران} را در وقت لشکرکشی آخال و غیره نشان داده و همچنین وعده های خود راکه در مقابل آنهمه همراهیها که سرحدات را همیشه منظم و آسوده نگاهدارد فراموش نکرده است."

Eýranyň köşük hem-de içeri işler ministeri Emin ul Soltanyň Orsýetiň daşary işler ministerligine ýollan hatynda Ahal goşun çekilende Tahranyň ýetiren kömeginden rus döwletiniň minnetdar bolandygyny we bu ýagşylygy unutmandygy agzalýar.

(سازمان اسناد ملی ایران)

ایلکینجی گزک 1990- نجی یئلدا "آغزی بیرلیک حالق حرکتی" گؤک دپه ده شهید بولانلارینگ موقاددس روحونی بلنده گؤترمک ماقصادی بیلن حرکت ادیپ باشلادی. تورکمنیستانینگ کامونیستیک پارتیاسی نینگ شول واقـتـقی بیرینجی سکره تاری و یوردونگ پره زیدنتی ساپارمئرات نیازوف دیش- دئرناق بولوپ اونگا غارشی چیقدی و صاداقا غاتناشجاقلارا ک گ ب سینی کؤشگوردی. اما حالق برک دوردی و صاداقاسینی بردی. چأره سینی غوتاران نیازوف بو حرکتی اؤز الینه آلماق ماقصادی بیلن بو یاس گونینه بولوغسیز "حاطیرا" گونی دییپ آت بردی. اول اؤزی نینگ گؤک دپه تراگه دیاسی حاقیندا یایرادان بیان ناماسیندا شئیله دیـیـپدی:

niyaz

"بو بو هلاکچیلیکده تورکمن حالقی نینگ- دا، روس حالقی نینگ- دا، بئیله کی حالقلارینگ- دا گنأسی یوق. گؤک دپه ده همه لرینگ غانی دؤکولدی. سونگ- سونگلار تورکمن، روس حالقلاری و یوردومیزینگ بئیله کی حالقلاری اؤزلری نینگ غاتناشیقلارینی و اقبالینی حوش نیت لیک بیلن قوردولار و چؤزدولر. حالقلارینگ آراسیندا دوستلیق و دوغانلیق و رایداشلیق برقرار بولدی."

 [1]N.Hojageldiýew: Skobelew milli gahrymanmy ýa-da...?! TKP MK-nyñ neşriýaty. Aşgabat. 1991

MAKALANYŇ DOLUSY

 

 

TÄZE YILDA TÄZE DOSTLAR KÖP BOLSUN

Täze yyl

 

 

turkmenistan havayollari bilet fiyatlari

به دلیل عدم پرداخت هزینه‌های فرودگاه بین‌المللی «پاریس» تمام پروازهای شرکت ملی هواپیمایی ترکمنستان موسوم به «ترکمن هوا» به این فرودگاه لغو شد.

به گزارش پایگاه خبری و تحلیلی ترکمن های ایران، پروازهای شرکت ملی هواپیمایی ترکمنستان موسوم به «ترکمن هوا» به شهر «پاریس» لغو شدند.

به گزارش رسانه‌های محلی این شرکت هزینه‌های فرودگاه «شارل دو گل» فرانسه را پرداخت نکرده است.

این اتفاق در اواخر نوامبر رخ داده و مقامات ترکمن هوا به مشتریان پیشنهاد برگشت بلیت‌ها و انجام سفر از طریق آلمان را دادند.

همچنین مشتریان باید تمام هزینه‌های اضافه‌ را بر عهده بگیرند.

بر اساس اطلاعات منابع در دولت ترکمنستان پروازها تا اواخر ماه مارس سال آتی انجام نمی‌شوند.

این در حالی است که کارشناسان مسائل سیاسی آسیای مرکزی، روسیه و غرب از تشدید بحران مالی و غذایی در ترکمنستان خبر می‌دهند و دولت «عشق آباد» با پنهان کردن اطلاعات مرتبط برای نگهداشتن شهروندان در داخل کشور تلاش‌ می‌کنند.

اما مهاجرت کاری یکی از منابع اصلی درآمد شهروندان ترکمنستان می‌باشد.

منبع: farsnews.com

bapba1

Öz sesi bilen okan goşgusy

باپبا  گؤکلِنگ 1949 یئلئنگ 15-نجی ژانویه آئیندا "غئزئل آرباتدا" دۆنیأ اینیأر. اوُل اوُرتا مِکدِبی تاماملاپ، آشغابادئنگ اوُبا حوُجالئق اینستیتوتئنا اوُقووا گیریأر. اِمّا اِدِبیاتا بوُلان حؤوِسی اوُنئ اوُبا حوُجالئغئندان گیتدیگیچه داشلاشدئرئپ، مطبوغات ایشلِرینه غوُلایلاشدئریار.

اوُنونگ ایلکینجی غوُشغولارئ، حکایالارئ دۆرلی غازِت-ژورناللاردا چاپ اِدیلیپ اوغرایار. بیراز سوُنگرا باپبا  گؤکلِنگ موُسکوانئنگ ماکسیم گوُرکی آدئنداقئ اِدِبیات اینستیتوتئنا غایئبانا اوُقووا گیریأر. اوُل  کؤپ اوُقایار، اؤورِنیأر، تۆرکمِن، روس ودۆنیأ اِدِبیاتئنئنگ اینگ غوُوئ نوسغالارئنئ اؤزباشداق اؤزلِشدیریأر.

ب. گؤکلِنگ دینگه بیر غوُشغئ دأل، اِیسِم قصه اِثِرلِرینی-ده یازاردئ. اوُنونگ کأبیر حِکایالارئ دۆرلی دؤوۆرده رِسپوبلیکانئنگ غازِت-ژورناللارئندا چاپ اِدیلدی. شوُلارئنگ آراسئندا اوُنونگ ”یاشلئق” ژورنالئندا چئقان ”اوُیتاق” حِکایاسئ، ”اِدِبیات وه سونغات” غازِتینده چاپ اِدیلِن حِکایالارئ اوُقئجئلارئنگ آیراتئن اۆنسۆنی چِکیپدی. یؤنه ب. گؤکلِنگه ایل آراسئندا شؤهرات گتیرِن اوُنونگ غوُشغولارئدئ. مِتبوغاتدا کأن چاپ اِدیلمِسه-دِه، باپبانئنگ غوُشغولارئ اوُقالمان غالمازدئ، اوُل غوُشغولار دیلدِن-دیلِه، اِلدِن اِله گچِردی. اؤز یازان اِثِرلِری پأسگلسیز چئقیان یازئجئ-شاهئرلار-دا باپبانئنگ چاپ اِدیلمِیأن غوُشغولارئنئ تاپسالار، حِزیل اِدیپ اوُقاردئلار. اوُل غوُشغولارئنگ شؤهراتئ ایل آراسئنا-دا یایراردئ.

تورکمن سوُوِت/شوروی سانسورئ باپبا  گؤکلِنگینگ غارشئسئنا دیش-دئرناق بوُلوپ چئقدئغئچا، شاهئرئنگ شؤهراتئ شوُنچا-دا آرتیاردئ. دیریکأ ب. گؤکلِنگ دینگه بیر کیتاپ چاپ اِتدیریپ بیلدی، اِمّا اوُل کیتابا شاهئرئنگ بِللی غوُشغولارئ گیریزیلمِدی، سِنزورا مونگا یوُل بِرمِدی.

ب. گؤکلِنگ 1991 یئلئنگ 23-نجی دِکابرئندا تراگیکی یاغدایدا آرادان چئقدئ. اوُنونگ دویدانسئز اؤلۆمی  کؤپ سانلئ سوُراغلارئ دؤرِتدی.

 

                   یوُلما، غوشونگ غاناتئن!

 

نه اوُیوندان, نه چئندان,  یوُلما غوشونگ غاناتئن!

پِنت بوُلسون شو مِندِن    یوُلما غوشونگ غاناتئن!

 

کیم غالقار آسمان سارئ,   یوُلسانگ غوشونگ غاناتئن؟!

اوچیان, اوچمایان بارئ     بوُلمازمئ غارئم-غاتئم!

 

غوشونگ غاناتئن یوُلما,    بوُزما قادّئ-قاماتئن.

بوُلسانگ بوُل یِرده یوُرغا,   یوُلما غوشونگ غاناتئن!

IŇŇILDEMESEŇ, REHIM ÝOK

Her bir ýuk göteriji maşynyň neçerek ýük göterip biljekdigini biz öňunden bilýäris. Sebäbi her maşynyň öz tehniki pasporty bolýar. Şonda onuň ýük göterijilik mumkinçiligi ýazylýar. Üç tonnamy, beş tonnamy, sekiz ton- namy? Bu anyk görkezilýer. Eger sen muňa ynanman, maşyna öz mümkinçiliginden artyk ýük ursaň, maşyn janawar dilsiz-agyzsyz bolsa-da iňňildäberýär. Agyr ýüküň aşagynda galan maşynyň iňňildisi bir günden bir gün seni beýle zabunlykdan el çekmege mejbur edýär. Hawa, maşyn demirden ýasalýan zat. Onuň ýük göterijiligini ölçemek üçin ýörite gurallar ýasapdyrlar. Ýükçi eşegiň güni maşynyňka görä kynrak ýaly. Çünki onuň öz mümkinçiligini aýdara dili-agzy ýok. Üstesine-de ýükçi eşegiň kuwwatyny ölçäp bilýen ýörite gural-a, asla ýok. Ýöne eşege-de çakyndan artyk ýük urup, zabunrak daraberseň, ol görgüsi ýama- nyň hem hyk-çoky artyberýär. «Eşegiň ýüki ýeňil bolsa sojar» diýip, eýesi aýtsa aýdýaram weli, her niçik hem bolsa, öz eşegi bolansoň, oňa çakdan aşa ýük urmaýar. Eýesiniň rehimdarlygy eşekler ymmatynyň maňlaýyndan direýer. Mahlasy, ýükçi eşegiň hem kuwwatynyň çenini-çakyny bilip bolýar.

Ýöne ynha ýeriň kuwwatyny nädip biljek? Ýeriň her bir Hektaryndan neçe sentner pagta berip biljegini nedip anyklap bolar? Ýeriň kuwwatyny ölçeýän ýörite gural ýok. Diliniň-agzynyň ýoklugam düşnükli. Iň ýamany hem (iň esasy diýseňem boljak) sen oňa neçe ýük ursaňam, ol ne maşyn ýaly iňňildep bilýär, ne-de eşek ýaly hyk-çok edýär. Ýer janawaryň ýagdaýy maşynyň, eşegiň ýagdaýyna garanda birneme çylşyrymlyrak.

Ýeriň kuwwatyny ölçemekden aňsat zat ýok diýmekleri mümkin. Spesialistler, hakyt şeýle hem diýýärler. «Oba hojalyk ekinleriniň hasyllylygy her bir ýer uçastogynyň gurplu- lygyna laýyklykda, ýagny, geçen bäş ýylyň içinde alnan hasyldan ugur alnyp kesgitle- nilýer». Türküçeläp aýdaňda beş ýylyň için- deki ortaça hasyllylyk şol ýeriň kuwwatynyň ölçegi bolmaly. Ýöne muňa kim ynansyn?! Muňa hiç kim ynananok. Şonuň üçinem oňa urup bilen ýüklerini urýarlar. Maşynyň, eşegiň ýagdaýyna garanda ýer janawaryň düşen günü- niň çylşyrymlyrakdygyny men ýaňy hem aýt- dym. Sebebi sen ýere näçe ýük ursaňam, ondan ses-seda çykmaýar. Şindi çydamly adamlara «Ol adam ýer ,ýaly» diýmeýärlermi neme? Dogry, öz ýerleriniň halyna çydam edip bilmen daýhanlar zeýrenýerler (Zeýrenmek bilen iňňildemegiň ullakan tapawudy ýok bolsa gerek).

«Biz Mary raýonynyň «Teze oba» kolhozy- nyň potratçylary we kerendeçileri bolup şu aşakdakylary aýtmak isleýäris. Kolhozymyzyň ekin meýdany 1100 Hektar. Şu 1100 Hektaryň altmyş prosente golaýy çägesöw ýerler. Çegesöw ýerden hasyl almak kyn. Kolhozçylar planyň agyrlygyndan nalaýarlar. Her Hektardan alýan pagtamyzyň planyny azaltsalar, - daýhanlar üçinem, kolhoz üçinem amatly bolardy. Plany, borçnamany ýeriň real ýagdaýlaryna-şorlugyna, çegeligine, toýunlygyna seredip, kartogramma boýunça düzüp berseler gowy bolardy».

Ýöne daýhanlaryň bu aýdýanlaryna gulak asýan ýok.. Sebäbi urulýan ýük agyr bolsa, ýeriň özüniň iňňildemegi gerek. Özüniň nära- zylyk bildirmegi gerek. Ýogsam «biziň ýerlerimiziň her Hektaryndan 13—14 sentnerden ýokary hasyl alnan ýyly ýok» diýip, kolhoz praw- leniýesi sprawka hem berýer. Ýerden seda çyk- mansoň, daýhanyň sözüne-de ynanmaýarlar. Ýere urulýan ýük agyr bolansoň, daýhanyň ýagdaýy. hem kyn bolýar. Kärendeçiniň ýagdaýy-«a, has hem agyr. Sebebi ýokardaky ady agzalan kol- hozyň kerendeçilerinden çen tutsaň olar: «Her gektardan 24 sentner pagta alarys» diýip, şertnama-da gol çekmeli bolupdyrlar. Kä-rendeçi boljak bolsaň, şeýle etmeli bolar- syň. Eger her gektardan 24 sentner pagta al- man, aýdaly 18 sentner hasyl alsalar, galan 6 sentneriň bahasyny tölemeli bolýar. Bu diýdigimiz — ýagdaý diňe bir kolhozda şeýle diýdigimiz däl.

Spesialist:— Mary oblastynda umuman hemme kolhozlaryň-da plany agyrrak. Sebäbi ýerleriň ýagdaýy pese gaçypdyr. Plan bolsa şol öňküligine galypdyr.

Neme üçin beýle edýärlerkä? Muny bilýän ýok. Bu düzgüni kim tapdyka? Muny hem bilýän ýok. Asyl muny biljek bolýanam ýok. Şonuň üçinem ýer janawaryň ejirini diňe daýhan bilýar. Daýhana-da gulak asýan ýok. Hatda ýeriň berýän hasyly hem doly hasaba alynmaýan bolmaga çemeli.

«Pagta baza getirýän pagtamyz öz çakymyz- dan has ýeňil gelýer. Bazada pagtamyzyň beşden birini, hatda dörtden birini aýyrýarlar».

Pagta bazanyň işgärlerine: «Näme üçin beýle edýäňiz?» diýseň, «Gelýen pagtanyň hapasy köp. Pagtalar hapa» diýip, biragyzdan jogap berýärler.

Men spesialiste şeýle sorag berdim.

  • • Skidkanyň çeni-çaky barmy? Daýhanyň jemi ýygnan pagtasynyň 20—25 prosenti skidka gaýtarylypdyr. Bu normadan çykma dalmi?
  • • Skidkany laboratoriýa analizi bilen bilmeli. Skidka 25 prosent bolsa, ony köp hasap edýerin. 15—18 prosentden ýokary bolsa, onda normadan geçýer — diýip, ol jogap berdi.

Ýöne daýhanyň sesi hiç kime eşidilmen galýar. Eşidilip-he, eşidilýendirem welin, näbileýin, elbetde, bir emmasy bardyrda. Garaz, ýeriň özi iňňildeýmese, oňa rehim etjek ýok bolmaga çemeli.

TOKMAK 2/90

B. GÖKLEŇ, Tokmagyň ýörite habarçysy.

radio ash

Aşgabat Radiosynyň gepleşik berip başlamagy

--------------------------------------------------------------------

«Pikir beriň, pikir beriň,

gepleýär Aşgabat, gepleýär Aşgabat»

  İlkinji gezek Türkmenistanda 1927-nji ýylyň 22-nji dekabrynda radio gepleşikler efire berlip başlandy.

دکتر مجید تکه: "رادیو عشق آباد در آموختن نوازندگی نه تنها اینجانب بلکه در آموزش قریب به همگی پی گیران هنر موسیقی ترکمن از خوانندگان گرفته و حتی افرادی که فقط شنونده هستند تاثیرات بسیار مثبت و ارزشمندی داشته است. این افراد آنگونه که قبلأ به عرض رسید از طریق ضبط آهنگ ها و گوش دادن ها و همنوازی ویا همخوانی های مکرر، موسیقی ترکمن را می آموختند. حتی در مورد آهنگهایی که گروه موسیقی دولت محمد آزادی در رپرتوار خود قرار داده و به اجرا در می آورد توسط تکثیر آهنگهایی که از این رادیو ضبط گردیده در بین اعضای خود انجام میداد. چرا ؟ تنها وسیله ی دسترسی به آثار صوتی اساتید بود و برای نوازندگان و خوانندگان ترکمن صحرا به مثابه پلی میان آنان و اساتید موسیقی ترکمن بود و بر نوازندگی و خوانندگی همه ی هنرمندان ترکمن صحرا هم به لحاظ کمی و هم به لحاظ کیفی نقش بسیار ویژه یی را ایفا کرده است." (متن کامل مصاحبه در پایین)

“Aşgabat Radiosyndan” Kom partyýanyň agitatory, syýasy wagyzçysy hökmünde ulanylanam bolsa onuň türkmen halkynyň medeniýetini, aýdym-sazyny, däp-dessuryny, aň-düşünjesini ösdürmekde deňi-taýy bolmadyk eden hyzmatlaryny ýatlamany geçip bilmeris.

Annasoltan K

عجایب سنه لر- 1942- نجی یئلینگ 3- نجی نوامبری آناسولتانئنگ دوغلان گونی، 1983-نجی یئلینگ 30- نجی نوامبری بولسا اونونگ تراگیکی یاغدایداقی وفاتی.

شاهئرئمئز آنناسلطان ككيلوا 1974- نجى يئليئنگ آخرئندا، حالقارا يازئجئلار قـوراماسى بولان «پن PEN» كلوبئنگ هلند بؤلومىنينگ حـورماتلى آغضالئغئنا قابول اديلدى.

آنناسولتانئنگ قوشغوسینا دوزیلن آیدیم:

« من اؤلسم- ده، اؤلمز آصلا عاصئرلار،

من اؤلسم- ده اؤلمز آصلا نسيللر.

منى ياغشئلئقدا يادلاسا بيرى،

ديرى من، ديرى»

reshid

رشید مرادف وزیر امور خارجه ترکمنستان روز چهارشنبه 7 نوامبر 2018 در دیدار با عبدالله عبدالله رییس اجرایی حکومت افغانستان در کابل گفت، کشورش آماده است میزبان نشست‌های صلح میان حکومت افغانستان و طالبان باشد، اما اصل رهبری و مالکیت این نشست‌ها توسط افغانستان را به رسمیت می‌شناسد.

TURKMENISTAN Internet 1

ه نظر می‌رسد پس از یک دوره انزواگرایی، به نظر می‌رسد ترکمنستان در ماه اکتبر با توسعه مناسبات خود با اتحادیه اروپا، آمریکا، انگلیس، ایتالیا، بلژیک، جمهوری آذربایجان، آلمان، رومانی، ترکیه و اتریش رویکردی برونگرایانه را در پیش گرفته است.

 

Atabay Aytakow

تورکمنستان جمهورییتی 1924- نجی یئلئنگ 27- نجی اکتیابریندا ادرمن ییگیتلریمیز و باتیرقای لیدرلریمیز قایغیسیز آتابای، ندیربای آیتاک... یالی سؤوشجنگ تورکمن اوغوللاری طاراپیندان اساسلاندیریلیدی. بیز یر یوزونده یکه- تأک بو تورکمن دولتی نینگ حاقیقی اؤسوشلره و دمکراسیا ییتمگینی تویس یورکدن آرزو ادیپ، بو اوغوردا بار گویجومیز بیلن تورکمنستانلی دوغانلاریمیزا کمک برمأگه تاییاردیغیمیزی نیغتایاریس.

تورکمنستانینگ یاش تویی یر یوزوندأکی بوتین تورکمنلره قوتلی بولسون!

تورکمنی اؤورنیش مرکزی


YadigarlikII-nji jahan urş belasynyň salan ýarasyndan saplanyp bilmedik halkymyza bu gezek tebigi betbagtçylyk agyr zarba urýar. 1948-nji ýylyň 5-nji oktiýabryndan 6-njy oktiýabra geçilýän giýjesi sagat 001:12-de rihter ölçeginde 9-10 bal bilen güýçli ýer titreme Aşgabat we onuň töweregini külpe-ýekun etdi.

TKM garash

بردی محدوف رئیس جمهور تورکمنستان با امضای سندی ۱۷۲۲ زندانی را به مناسبت سالگرد استقلال این کشور عفو کرد. همچنین رئیس جمهور از پذیرفتن شهروندی ۷۵۰ خارجی در این کشور خبر داد. امسال مراسم‌ سالگرد استقلال تورکمنستان در تاریخ ۲۷ سپتامبر برگزار می‌شود. پس از فروپاشی شوروی تورکمنستان در تاریخ ۲۷ اکتبر سال ۱۹۹۱ به عنوان کشوری مستقل شناخته شد. پیش از این در همین تاریخ مراسم‌ استقلال برگزار می‌شد اما به تازگی بردی محمدوف روز استقلال را به تاریخ ۲۷ سپتامبر انتقال داد.

turmeh

 نمایندگان دولت ترکمنستان تعداد زیادی از پیشنهادات گروه کاری سازمان ملل مربوط به بهبود وضعیت حقوق بشر در این کشور را رد کردند.عشق آباد درخواست این سازمان را برای دسترسی به افراد زندانی شده در چهار زندان‌ از جمله «آوادان دپه» و «سیدی» به وکلای حقوق بشر و دیگر سازمانهای بین‌المللی را نپذیرفت.

paghta

Azatlyk Radiosynyň ýerli çeşmeleriniň habar bermegine görä, mejbury pagta ýygymy Lebap welaýatynda bir okuwçynyň öz janyna kast etmegine sebäp bolupdyr.

bagshy

گؤکدپه سؤوشینده شهید بولان باغشئ گـؤنـۆبک ینگ یاغتی حاطئراسئنا باغئشلانیار.

ماقالانگ آوتوری/یازیجیسی عوضبایف حاقدا: سیدمراد عؤوضبایف: تاقمین۱۸۹۸- نجی ییلدا آحالینگ ایزغانت اوباسیندا دوغولیار. گؤکلنگلردن بولان عؤوضبای آقا (عؤوض گؤکلنگ) اوغلونینگ عیلیملی- سوواتلی بولوپ یتیشمگینی نیت ادیپ، شول اوغوردا-دا الیندن گلننی غایغیرماندیر. سیدمراد عؤوضبایف ایلکی اوبا مکدبینی سونگرا کؤشی اوباسیندا آچیلان روس هم یرلی میللتلر مکدبینی تاماملاپ، اورنبورگ کادت کورپوسینینگ (حاربی مکتب) هم-ده ایلیزابتگراد اوچیلیشچسینی (یوقاری مکتب) قوتاریپ، اورسیت پاتیشیساسی نینگ قوشونیندا قوللوق ادیپ، اشتابس-روتمیستر (حاربی درجه) بولیار. گؤک دپه اورشونئنگ اؤنگ یانئندا س. عؤوضبایف، نوربردی حانئنگ گنگشچیسی بولوپدئر، اورشدا الینه یارا دوشوپدیر و دوتار چالماقدان محروم بولوپدئر. مشهور گونوبگ بیلن دوغان اوقاشان. عؤوضبایف عاراپ، پارس دیللرینی- ده بیلیپدیر. ۱۹۰۵-نجی ییلدا اورسیت پاتیشاسینا قارشی مؤوچ آلان غوزغالانگ اوندا اولی تأثیر قالدیریار. تورکمنیستانا دولانیپ گلندن سونگرا ایلکی کؤشیدأکی "تورکمن حاربی" بؤلومینده قوللوق ادیپ، سونگرا روس حؤکومتی نینگ وکیلی حؤکمونده ایراندا بولیار. س.عؤوضبایف تأز تورکمن دؤولتینه (تورکمنیستان جمهورییتینه) قوللوق اتمکچی بولیار یؤنه اونگا بو آرزوسینا یتمک باشارتمایار. ۱۹۲۷- نجی ییلدان باشلاپ، چکیستلر (سونگراقی ک. گ. ب) اونی گؤز توسساغینا آلیارلار. ۱۹۳۲-نجی ییلدا بولسا "تورکمن آزاتلیغی" قوراماسینا آغضا دیین عایپلاما بیلن توسساغ دیلیأر. س.عؤوضبایف ۱۹۳۷- نجی  یئلدا سورگونده آتیلیپ اؤلدوریلیأر. صوراتینی ماقالانینگ باش صاحیپاسیندا یرلشدیردیک. (چیقغیت: آ.گ)

ماقالانئنگ دولی ماضمونی

شو یره کلیک ادینگ

PDF 

کتابهای منتشر شده

رویدادهای مهم در تاریخ تورکمن

شخصیت های مهم تورکمن

بیاد جانباختگان جنبش ملی تورکمن

  • توماج
    توماج
  • حاج محمد آخوندی
    حاج محمد آخوندی
  • جلیل ارازی
    جلیل ارازی
  • محمد اراز بهنام
    محمد اراز بهنام
  • حکیم شهنازی
    حکیم شهنازی
  • پرویز ایران پور
    پرویز ایران پور
  • سافارگل خالدزاده
    سافارگل خالدزاده
  • نورقلی پور
    نورقلی پور
  • سلیمان محمدی
    سلیمان محمدی
  • حمید یگن محمدی
    حمید یگن محمدی
  • عبدالله قزل
    عبدالله قزل
  • دورت لر
    دورت لر
  • رحمان بردی ندیمی
    رحمان بردی ندیمی
  • بهروز آخوندی
    بهروز آخوندی
  • انین گوگلانی
    انین گوگلانی
  • آرچا بصیری
    آرچا بصیری
  • قربان شفیقی
    قربان شفیقی
  • آتا خانجانی
    آتا خانجانی
  • حمید فرجاد
    حمید فرجاد
  • بهمن ایزدی
    بهمن ایزدی
  • توماجی پور
    توماجی پور
  • خدایبردی پنق
    خدایبردی پنق
  • صوفی زاده
    صوفی زاده
  • حاللی حاللی زاده (آلغیر)
    حاللی حاللی زاده (آلغیر)
  • عبدالرحمان دلاور اینچه برون
    عبدالرحمان دلاور اینچه برون

نظرات کاربران