آمار بازدید کنندگان

بازدید امروز : 241
بازدید دیروز : 1353
بازدید هفته :5230
بازدید ماه :15422
بازدید کل :156652

Bustan

🔹از دیرباز رودخانه‌ها سیر طبیعی‌شان را در جریان و کنترل آب‌ باران‌های موسمی می‌گذراندند، هراندازه باران می‌بارید، در آغوش رودخانه‌ها جای می‌گرفت. کشاوارزان و دامداران بی‌دغدغه و آزادانه در حاشیهٔ رودخانه‌ها مشغول کاشت، داشت و برداشت بودند.
به‌یاد دارم، مصرف ماهی بسیاری از روستاییان از همین رودخانه‌ها تأمین می‌شد.
آب باران با کمترین میزان خسارت در حفره‌های زمینی ذخیره می‌شد تاجایی‌که چاه‌ها در ده‌متری آب داشتند.
🔸پس‌از مدتی برای مهار و ذخیرهٔ آب‌های باران، سدهای بزرگی در مسیر رودخانه‌ها به‌خصوص گرگان‌رود ساخته‌شد.
سد بوستان و گلستان _که برخی آن دو را متعلق به‌ سپاه می‌دانند_ بیشترین خسارت‌ها را به زمین‌های کشاورزی وارد کرده‌اند. ساخت این دو سد در پشت دو شهر بزرگ و تاریخی گنبد کاووس و آق‌قلا از همان آغاز با اعتراضاتی مواجه شد که متأسفانه هرگز شنیده نشد.
آب‌ها به بالاترین میزان، در این دو سد ذخیره شد و بستر مناسبی برای سرمایه‌گذاری مالکان سدها فراهم آورد؛ پرورش سالانهٔ ماهی در سدها و فروش آبی که حق کشاورزان بود، به خود کشاورزان، تنها بخشی از فلسفهٔ ساخت این قاتلان خاموش است.
یکی‌از کشاورزان می‌گوید: تابستان ۹۵، وقتی در مسیر گرگان‌رود برنج کاشتیم، ابتدا از ته‌ماندهٔ آب رودخانه برای شالی استفاده می‌کردیم، درست وقتی شالی بَر داد، و نیاز به آب بیشتری داشتیم، صاحب سد بوستان، دریچه‌های سد را کاملا مسدود کرد، با آن‌که از ما باج گرفت، آب را با تأخیر رها کرد، همان‌طورکه نوش‌دارو پس‌از مرگ سهراب، کارساز نشد، آب سد هم سودی به برنج ما نبخشید و محصول تباه گشت و دیگر هیچ انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری در آن مسیر باقی نماند و زمین‌ها متروک ماندند.
یکی از باغ‌دارها می‌گوید: وقتی درخت‌هایم میوه داد، مالک سد بوستان آمد و گفت: شما از آب رودخانه غیرقانونی استفاده کرده‌اید و ۳میلیون جریمه‌ام کرد.
دیگری می‌گفت: قبل‌از بارش باران‌های اخیر ظرفیت سد بوستان و گلستان و وشمگیر پر شده بود، با وجود هشدارهای جدی هواشناسی استان، دریچه‌های تخلیهٔ سدها گشوده نشد. شاید حرص و طمع فروش آب، بر ذهن مریض و علیل مالکان، پرده‌ افکنده بود.
آری، این میزان، اجحاف و ستم بر کشاورزان جای بسی تأمل دارد.

✔نکتهٔ دوم این‌که:
همان‌طور که گذشت هدف‌از ساخت سد بوستان و گلستان، کنترل سیلاب‌ها و بهینه‌سازی مصرف آب و جلوگیری از هدررفتن آب شیرین بود، اما این اهداف نه‌تنها عملی‌ نشد بلکه عامل بروز سیل‌های ویران‌گر و خشک‌شدن بسترها و چشمه‌های طبیعی رودخانه‌ها گشت. بسیاری از کشاورزان نیز برای همیشه از خیر کشاورزی در این مناطق گذشتند.
🔹زیرآب رفتن بیش‌از صدهزار هکتار زمین کشاورزی و سرمایهٔ ملی و آوارگی بیش‌از هشت‌هزار روستانشین، فقط در عرض سه‌روز بارش مداوم، تلنگری است برای بیدارشدن مالکان سدها و مردم ستم‌دیدهٔ استان؛ چراکه اگرچه مالکان سدها در این ویران‌گریها مقصرند اما گناه سکوت و کرنش مردم در برابر این ستم‌ها کمتر از تقصیر آنان نیست، بنابراین به‌خود بیاییم و نگذاریم برخی افراد سودجو و غیربومی ما را با دستان خودمان هلاک کنند. سکوت را بشکنیم و حق‌ زندگی خود و فرزندان و نسل‌های آیندهٔ استان را بازستانیم.

✍تفهیم| Tafhim
ارسالى از تركمن صحرا


برگرفته از فیس بوک جوما بورش

bahar

   در آغاز کلام فرا رسیدن ملی  "ارگنه قـون/ باهار بایرامی" (نوروز) را به تمامی ایل-اولوس شادباش گفته، سالی پربرکت، صحت و سلامتی و تابش نور گرمابخش تانگری آسمانها را تمنا می کنم.

       قبل از اشغال سرزمین تورکان، تورکیستان و از آنجمله تورکمنیستان شمالی توسط بلشویکهای روس، جشن سال نو با شکوه خاصی برگزار میگردید. گرچه در زمان شوروی نوروز در تورکمنیستان غدغن اعلام نشد ولی آنرا "میراث زیانبخش کهنه" نامیده میشد که به این جشن ملی نوعی گرایش منفی را بوجود آوردند. حتی برخی از "متفکران" ما آنرا "جشن کردان" (تورکمنهای تورکمنیستان شمالی به فارسها کرد می گویند) نامیده، سعی میکردند آنرا از مردم خویش مبرا سازند. در تورکمنیستان جنوبی نیز اینگونه تبلیغات رایج است و نوروز را بقایای آتش پرستی و مغایر با اسلام معرفی میکنند.

   بعداز استقلال تورکمنیستان، در دهمین نشست اتحادیه نویسندگان تورکمنیستان در تاریخ بیست و هشتم فوریه سال ۱۹۹۱، نوروز بعنوان عید ملی به تصویب رسید و از آن پس هرسال این جشن ملی با شکوه خاصی برگزار میگردد و این روز در کشور تعطیل رسمی می باشد.

   نوروز جشن شکوهمند تمامی ملل آسیای میانه است. این روز، روز زایش نوین طبیعت و گرمابخش حیات جانداران مقدس شمرده میشود. نوروز، متعلق به قوم یا ملت خاصی نیست و هیچکی حق آنرا ندارد که این جشن بزرگ طبیعت را بخود محدود نماید. در برخی کشورها نظیر تورکیه، کردها از این فرصت که برای صلح و شادمانی پیش آمده، بعنوان روز تظاهرات سیاسی علیه رژیم استفاده می کنند و اینگونه تبلیغ می کنند که این جشن مختص بخودشان است. در صورتیکه "نوروز" نمی تواند یک کلمه کردی باشد چرا که در زبان کردی به "روز"، "روژ" می گویند. در زبان فارسی نیز تقریبا همیشه، صفت بعداز اسم می آید. بنابراین تعریف این روز در زبان فارسی نه "نوروز"، بلکه بایستی "روز نو" گفته شود (مثل لباس نو، خانه نو...).

   اگر نوروز آغاز سال نو باشد، چرا در زبان فارسی بجای اینکه به آن "نو سال/ سال نو" بگویند، روز نو اطلاق میشود؟ از آن گذشته قدمت زبان فارسی کنونی آنچنان نیست که به این جشن باشکوه اسمی همانند نوروز بدهد. در پهلوی باستان و کتاب اوستا نیز به کلمه نوروز برنمی خوریم.

 

   پس ریشه این کلمه "نوروز" در کجاست؟

 

   بنا به حدس و گمان ما این کلمه از زیانی دیگر به فارسی ترجمه شده و این معنی را بخود گرفته است. همانند بیشتر کلماتی که از زبان همسایگان از جمله تورکی، وارد زبان فارسی گشته است. و چون این جشن بهاری نخستین بار در بین سومریان و دیگر تورکان آسیای میانه فعلی یرگزار میشده و از آنجا توسط سومریان به شوش و مزوپوتامیا منتقل شده، می توان گفت که نام اصلی این جشن را که برما نیز فعلا معلوم نیست، بصورت ترجمه به زبان فارسی وارد گشته است. ولی بجای اینکه معنای سال نو را برساند، بعنوان روز نو معرفی شده است.

   در آثار دانشمند و وزیر معروف قاراخانیان، یوسف حاجب خاص (اهل بلاساغون) بنام "قوتادغو بیلیک" (علم سعادت بخش) باب ویژه ای درباره نوروز و بزرگداشت آن هست. همچنین بنا به نوشته مورخ مشهور دوره مغولها، خواجه رشید الدین فضل الله همدانی بنام "جوامع التواریخ"(ص ۲۹) این چنین آمده است: " روز تولد اوغوزخان طبیعت سراسر به سبزه گرایئد و همه جا گل شکوفان گشت، پس روز تولد اوغوزخان را آغازگر سال نو اعلام کردند  و آنرا اوغوز گونی نامیدند."

   دکتر مهرداد بهار نیز در مقدمه کتاب خود بنام "تخت جمشید" و هم در مصاحبه خویش با مجله "آدینه" (بهار ۱۳۷۲) می نویسد: "... جشن نوروز در اصل یک جشن آریایی نبوده بلکه نخست در بین سومریان مرسوم بوده است."  نخستین تقویم/ روشمار و سالنگار در بین ایرانیان به همت جلال الدین ملکشاه سلجوقی و دانشمندان آن دوره نظیر عمرخیام تدوین گشت. (جهت آشنائی بیشتر با ریشه پیدایش نوروز می توان به جزوه ای که توسط بگمراد گری تهیه شده و توسط انجمن فرهنگی تورکمنهای برلین در ژانویه ۹۸ منتشر شده رجوع نمود)

   در اثر معروف "تاریخ بخارا" نوشته ابوبکر نرشچی و نیز "حدود العالم" در وصف نوروز و جشن بهار فصل های ویژه ای وجود دارد.

  در ادبیات تورکمنی از شکوه و بزرگداشت "باهار بایرامی" (جشن نوروز) فراوان سخن گفته میشود. در بین تورکمنها با حساب کنونی، ۱۰ روز مانده به نوروز، جشنی بنام "چوپون نوروزی" (نوروز چوپانی) برگزار میشود. که معمولا چوپانان با مشاهده طلوع ستاره مخصوصی فرا رسیندن آنرا اولین بار مژده میدهند.

   احترام به نوروز در آثار شاعر ملی مان مختومقلی فراغی نیز بعینه مشاهده میشود:

    « یرده نوروز حورماتی، گؤکده یئلدیز حورماتی،

       آیئنگ- گونینگ حورماتی، گناهیم گذشت ایله."

     (به حرمت نوروز در زمین، و ستارگان آسمان،

       به احترام ماه و خورشید، از گناهانم درگذر."

 

   جشن نوروز در بین تورکمنها سمبل برکت، احترام و کمک به هم نوعان است. در این روز کودکانی را که به سن نوجوانی میرسند را سوار بر اسبی سفید کرده، از جامی طلائی آب می نوشانند.

 

  در شب فرا رسیدن نوروز، دختران بازیهای مخصوصی چون "مونجیق آتدی" برگزار می کنند. در این بازیها ابیات زیرین بین بازی کنندگان رد و بدل میشود:

      « نوروز گلدی بو گیجه،          غیزلار آتارلار بیجه،

       کیمینگ بیجه سی چیقسا        بایراغی حوروز- جویجه."

     (نوروز آمد امشب                دختران قرعه می اندازند،

      قرعه بنام هر کس بیافتد        هدیه اش خروس و جوجه است)

در این روز نوجوانان و خردسالان نیز همراه والدین خویش به دامنه های کوه و دشت می زنند وبه  بازیهای مخصوصی چون " آشیق اویونی"، "چیلیک" ... می پردازند. فرزندانی که در این روز بدنیا می آیند را "نوروز" و " نوروزقولی" می نامند.

آرنه گلی

1391731 10207987180292565 7371066081646204454 n

  در داستانهای حماسی تورکان، بالاخص در بین "گوگ تورکها/ تورکان آسمانی"، واقعه بازگشت از ارگنه قـون آغاز سال نو محسوب میشد و آنرا با شکوه و جلال خاصی برگزار میکردند. این رسم باستانی هنوز نیز برگزار میشود. رؤسای دول مستقل تورک زبانان آسیای میانه، آذربایجان، تورکیه و... با کوبیدن پتک بزرگی بر آهن دمیده در آتش جشن ارگنه قون و آغاز سال نو را اعلام میکند.

Saman ot1

   چهارشنبه سورى اگر مستقيما ترجمه شود "چهارشنبه طويى"، جشن چهارشنبه است. " سور/Sür" در توركمنى سرور و شادمانى است "دونيأنى/ دؤورانى ســـورمك dünýäni sürmek"  در گرامر فارسى مضاف اليه قبل از مضاف ميايد يعنى اگر اين نام بفارسى برگردانده شود ميبايستى "سورِ چهارشنبه" ذكر شود نه چهارشنبه سورى كه مضمون توركى "چهارشنبه طويى/ چارشنبه سورى" است را بيان كند. شنبه نيز كلمه­ اى فارسى نيست در عربى بدان «السبط» و در عبرى «شوباط» و در روسی "سوبوتا"  گفته ميشود.

Shirli

«ما معتقدیم که بهترین راه همان دادن حق خودمختاری به خلق ها است منظور ما از خودمختاری تجزیه طلبی نیست.

تاکنون دولت سیاست مشخصی را در مورد مسئله اراضی ارائه نکرده است و با عدم ارائه سیاست ارضی از سوی دولت، مالکان و متنفذان استفاده می کنند

«اینکه تابحال شوراهای ترکمن صحرا از سوی وزیر کشور و دولت به رسمیت شناخته نشده بود به این دلیل است که تاكنون ما هیچگونه تماس مستقیمی با دولت و رهبر انقلاب نداشته ایم و تمام گزارش هائی که به دولت و رهبر انقلاب می رسید، مغرضانه و از طرف غاصبان و مالکان بوده است. اینان سعی دارند که شورا های دهقانی و روستائی ترکمن صحرا را متلاشی ساخته و آنها را تحمیلی جلوه دهند

yer

سرگرد صدری فرمانده گروهان ژاندارمری با ژاندارمهایش به ده میروند و بعد از فحاشی و کتک کاری ده را به گلوله می بندند، مرد ها متواری می شوند و زنها کتک میخورند، چند تن در موقع نان پختن با لگد قنداق تفنگ به داخل تنور سوزان انداخته می شوند. سه نفر از مرد ها را دستگیر کرده، لخت میکنند و آنان را طناب پیچ کرده به درخت می بندند ، سه روز بعد در حالت بیهوشی آنان را از درخت باز کرده و به داخل لجن می اندازند (از آن سه نفر یکی زنده است و جریان را تعریف کرد )، گوسفند ها را سر می برند، ده را غارت میکنند و خانه یکی از دهقانان را تبدیل به پاسگاه میکنند.

محمد فاریابی همدانی به دلال پوست و معروف به محمدلنگ بوده است و زمانی در جیره بندی قندوشكر تقلب کرده و تحت پیگرد قرار گرفته...

fantom

10 مارس 1979 توركمنلرينگ تولغونشلارينا حايـبات آتماق اوچين اسلامى حؤكومت F16 تيـپـلى فانتوم حاربى اوچارلارينى بندرتوركمن، آق قالا و كوممت قاويز شهرلرىنينگ اوْستوندن پس يردن اوچـوردى.

فانتوم1

Bender

در قطعنامه این تظاهرات گسترده که دهها هزارنفرازمردم منطقه در آن شرکت داشتند، رفع ستم ملی و فرهنگی از خلق ترکمن، آموزش کودکان در مدارس ابتدایی به زبان مادری خود، فراهم نمودن امکانات لازم جهت اعتلاء فرهنگ ملی خلق ترکمن، همچنین شناسایی حدود جغرافیایی ترکمن صحرا و اعلام آن بعنوان یک استان مستقل از مازنداران مورد تاکید قرارگرفت

Shirli2

عباس هاشمی که تار و پودش را سیاست شوونیستی درهم تنیده، برای اینکه از قافله توهین کنندگان به ملل غیرفارس عقب نماند، به درهم شکستن شخصیت شیرلی قهرمان، قصه سرایی می کند، زهی خیال و کوشش باطل. اگر عباس ذره ای وجدان می داشت، برای بیان یاد و خاطره یک لیدر، یک شخصیت مبارز نظیر شیرلی می بایست به نحوه مبارزه و نیروی وحدت بخش وی در جامعه تورکمن اشاره می کرد نه این چنین مهملات. اما چون روی این شوونیست ها از سنگ پای قزوین هم سفت و سیاه تر است، خجالت سرشان نمی شود. مگر گفتن خاطره قهرمانی های شیرلی قهرمان کم بود که چنین دروغ هایی را سرهم می کنند.

turkmen

رئیس فدراسیون سوارکاری ایران ترکمن‌ها را «پیژامه‌پوش‌های فقیر سرکش معتاد» خواند

بازیکن تیم ملی فوتبال ایران خواستار پایان نژادپرستی علیه ترکمن‌ها شد

در پی انتشار فایل صوتی از مسعود خلیلی، رئیس فدراسیون سوارکاری ایران که در آن ایران ترکمن‌ها را «عشیره پیژامه‌پوش‌های فقیر سرکش معتاد» خواند، سردار آزمون، بازیکن تیم ملی فوتبال ایران که اصلیتی ترکمنی دارد، خواستار متوقف شدن نژادپرستی علیه اقوام ایرانی شد.

در فایلی که از خلیلی منتشر شد، او گفت که ترکمن‌ها انحصار ورزش سوارکاری را در اختیار خود گرفته و «سرکش» شده‌اند و او خواستار تشکیل گروهی با هدف شکستن انحصار این «فقیرهای معتاد پیژامه‌پوش» است.

 

او سوارکاری را یک ورزش لوکس معرفی کرد و گفت که رئیس‌فدراسیون سوارکاری دنیا، همسر حاکم دبی و دختر ملک حسین، پادشاه سابق اردن است و مانند «پرنسس‌»ها رفتار می‌کند ولی نمایندگان ایران «یک مشت پیژامه‌پوش فقیر» هستند.

رئیس فدراسیون سوارکاری ایران ادعا کرد که ترکمن‌ها به «عشیره سرکش» تبدیل شده‌اند و ترکمن‌ها یا به گفته او «بچه ترکمنی که تا دیروز 5 میلیون تومن پول نداشته» عایدات سرمایه‌گذاری در زمینه اسب سواری را به جای آنکه صرف ارسال فرزندانشان به دانشگاه کنند، صرف اعتیاد و قماربازی می‌کنند.

انتشار این فایل صوتی واکنش‌های انتقادی زیادی در پی داشت. سردار آزمون، مهاجم تیم ملی فوتبال ایران با انتشار مطلبی در صفحه اینستاگرام خود، با تاکید بر اینکه « مردم ما با عشق کنار افغان ها فارس ها ترک ها و بلوچ ها زندگی میکنن »، نوشت: «حرفای نژادپرستانه ی شما در باره ی ترکمن ها نه تنها قلبمون رو درد اورد بلکه دیگر حتی طاقت شنیدن اسمتون رو هم نداریم ، واقعا از رسانه ها ناراحتم چطور ما تو کشوری داریم زندگی میکنیم دینمون اسلام هست و ادعای مسلمان بودن را داریم ولی هر‌ روز شاهد توهین و هزارتا رفتار های نژاد پرستانه رو میبینیم که هیچ واکنشی نشان نمیدین.»

خبرگزاری ایلنا هم گزارش کرد که شهرام غراوی نماینده مردم شرق استان گلستان در مجلس ایران در خصوص اظهارات توهین آمیز اخیر رئیس فدراسیون اسبدوانی کشور در مورد ترکمن ها، شدیدا واکنش نشان داد و تاکید کرد مصرانه موضوع را پیگیری می‌کند. غروی در این خصوص گفته: «بنده فایل صوتی خلیلی رئیس فدراسیون سوارکاری کشور را شنیدم که حاوی الفاظ و کلمات توهین آمیزی بود که شایسته یک نفر مسئول در نظام مقدس جمهوری اسلامی در شرایط کنونی نبود. این امر موجب رنجش خاطر بخش عظیمی از مردم استان به ویژه مردمان شریف ترکمن صحرا که سهم بزرگی در صنعت پرورش اسب دارند. آقای خلیلی ضمن عذرخواهی برای تنویر افکار عمومی توضیخ بدهید که چرا این مسایل عنوان شده و بنده هم مصرانه پیگیر این قضیه خواهم بود.»

hujum5

درد تاریخی ترکمن

  ترکمن، یک درد تاریخی دارد که تا تاریخ را منصفانه نخوانی آن درد را نخواهی شناخت و اگرمنصفانه بخوانی، تازه شناختن، با حس کردن درد، یکی نیست. باید در کنار آنها باشی، در میان آنها باشی، شریک درد آنها باشی تا چیزی حس کنی که وحشت انگیز است.

Shirli21

yoris1

اعدام توماج و چند تن از رهبران کانون فرهنگی سیاسی خلق ترکمن در ترکمن صحرا در اولین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی را آغاز ماشین کشتاری خواند که تاکنون ادامه داشته است. توماج و سه نفر دیگر از رهبران ترکمن پس از شکنجه‏ های وحشیانه در ۲۹ بهمن ۱۳۵۸ اعدام و جسدشان در ۱۲۵کیلومتری جاده بجنورد در زیر یک پل رها شد. اعدامی که ابتدا با تکذیب دخالت نیروهای حکومتی روبرو شد اما سال ها بعد صادق خلخالی در مجلس اعلام کرد که به دستور او و توسط نیروهای سپاه انجام شده است.

uwkydepe

در تاریخ بیستم شهریور 1384 حدود سیصد نفر از نیروهای انتظامی و یگان ویژه سرکوب رژیم ج. اسلامی به منظور درهم شکستن مقاومت مردم در برابر غاصبین اراضی شان به روستا گسیل شدند. شلیک گاز اشک آور، ضرب و شتم بوسیله باتوم و سپس تیراندازی...ولی هیچیک از آنها نتوانست مقاومت قهرمانانه مردم اوقی دپه را درهم بشکند. مزدوران رژیم مذبوحانه عقب نشستند ولی برای 30 نفر از مردم روستا پرونده سازی کرده به شکنجه گاه و زندان فرستادند.

int

در این بخش به علل تشتت و پراکندگی در صف فعالین تورکمن و نحوه غلبه بر آن و همچنین مکانیسم های همکاری تشکل های تورکمنی با جنبش سراسری مورد بحث و مداقه قرار میگیرد.

Init1

بمناسبت 40-مین سالگرد انقلاب مردم ایران و تأثیر این انقلاب بر روند سیاسی-اجتماعی تورکمنصحرا مرکز مطالعات تورکمن، از فعالین سیاسی تورکمن آقایان جوما بورش و یوسف کر برای شرکت در میزگرد این هفته دعوت بعمل آورد که بخش اول این میزگرد را باهم می بینیم.

urs

در ترکمن صحرا نیز بعد از انقلاب، مطالبات قومی با خشونت دولت مرکزی پاسخ داده شد. آیت الله خمینی برای مقابله با شوراهای خلق ترکمن چنین دستوری صادر کرد: ««به مسلمين واجب است که آنها را دفع کنند ولو به قتل آنها منجر بشود و هر کسی پایداری کند ثواب دارد و هر کسی کشته شود ثواب شهید دارد. این اشرار اگر دست از شرارتشان برندارند ما با آنها معامله دیگری خواهیم کرد».(صحیفه نور - جلد ۶- صفحات ۹-۸ )

dd

امروز 27 ژانویه پدر، دوست گرامی مان جناب احمد علاقی وفات کرد. بدینوسیله برای احمد آقا و خانواده ایشان آرزوی صبر می کنیم. برای مرحوم جنت مکان آرزو می کنیم. یاتان یری یاغتی جایی جنت دن بولسون

 

کتابهای منتشر شده

شخصیت های مهم تورکمن

بیاد جانباختگان جنبش ملی تورکمن

  • توماج
    توماج
  • حاج محمد آخوندی
    حاج محمد آخوندی
  • جلیل ارازی
    جلیل ارازی
  • محمد اراز بهنام
    محمد اراز بهنام
  • حکیم شهنازی
    حکیم شهنازی
  • پرویز ایران پور
    پرویز ایران پور
  • سافارگل خالدزاده
    سافارگل خالدزاده
  • نورقلی پور
    نورقلی پور
  • سلیمان محمدی
    سلیمان محمدی
  • حمید یگن محمدی
    حمید یگن محمدی
  • عبدالله قزل
    عبدالله قزل
  • دورت لر
    دورت لر
  • رحمان بردی ندیمی
    رحمان بردی ندیمی
  • بهروز آخوندی
    بهروز آخوندی
  • انین گوگلانی
    انین گوگلانی
  • آرچا بصیری
    آرچا بصیری
  • قربان شفیقی
    قربان شفیقی
  • آتا خانجانی
    آتا خانجانی
  • حمید فرجاد
    حمید فرجاد
  • بهمن ایزدی
    بهمن ایزدی
  • توماجی پور
    توماجی پور
  • خدایبردی پنق
    خدایبردی پنق
  • صوفی زاده
    صوفی زاده
  • حاللی حاللی زاده (آلغیر)
    حاللی حاللی زاده (آلغیر)
  • عبدالرحمان دلاور اینچه برون
    عبدالرحمان دلاور اینچه برون

نظرات کاربران