گورگن رادیوسیندان بیر آننونس

ايران دؤولتينگ گيزلين فرمانى اساسيندا توركمنلرينگ آشغابات راديوسينى دينگله مكلرىنينگ اؤنگونى آلماق اوچين گورگن و ماشات شهـرلرينده توركمن ديلينده راديو گپله شيكلرى يولا قويولماغى پلانلاشديريليار.

 تاريخچه رادیو مركز گلستان:
فعاليت راديويي اين مركز«راديو گرگان» از سال ۱۳۳۲ ه.ش با نام راديو ارتش آغاز شده. محل اداره و مركز توليد پخش در ابتداي كار در اداره پست و تلگراف شهر قرار داشت و فرستنده آن در «پارك شهر امروز» نصب بوده است.
توليد برنامه ها در آغاز حدود نيم ساعت بود كه به وسيله يك فرستنده ۴۰۰واتي موج كوتاه به وسيله بيسيم روي رديف۴۵متر به پخش برنامه ها مبادرت مي كرده است.
امكانات فني ، توليدي مركز درآن زمان منحصرا يك دستگاه ضبط و يك دستگاه ميز پخش صدا بود.
در سال ۱۳۳۸ با راه اندازي فرستنده يك كيلو واتي توليد برنامه هاي راديويي مركز به ۲ساعت در روز افزايش يافت( ۱ ساعت فارسي و ۱ ساعت تركمني)
در ۱۵ شهريور سال ۱۳۴۸ قدرت فرستنده راديويي گرگان به ۱۰ كيلو وات افزايش يافت . پس از تفكيك راديو از اداره انتشارات راديو گرگان نيز مستقل گرديد و در محلي در خيابان ولي عصر  روبروي سينما كاپري سابق مستقر گرديد و تا اواخر ۶۹ راديو گرگان در آن محل به فعاليت پرداخت.  از سال ۱۳۵۰ تا سال ۱۳۵۷ راديو گرگان و ساري تحت سرپرستي مركز رشت بودند و به عنوان زير مجموعه آن مركز به فعاليت مي پرداختند 


  تورکمنلرینگ یاشایان أهلی دؤولتلرینده بولوشی یالی ایرانداقی تـۆرکمنلرینگ-ده انه دیلینده گپلِشیک بِریأن گـۆرگن شأهرینده بیر رادیو ایستگاسی بار. شولار یالی رادیو گپلشیکلر اؤزبگیستاندا، عراقدا، آوغانیستاندا-دا بار. تـۆرکمنصأحرالی تـۆرکمنلرینگ گـۆرگن رادیو ایستگاسینینگ یولا غویولماغی نینگ سبأبی و اونونگ ماقصاتلاری حاقیندا دوروپ گچمگی ماقول گؤردۆک.

  ۱۹۵۶-نجی ییلدا حأضیرکی گـۆرگن شأهرینده ۱۰کیلووات گـۆیجه ایه بولان رادیو ایستگاسی یولا غویولدی. اوندان اؤنگ شأهر پادگانیندا یرلشدیریلن "رادیو بی سیم" آرقالی شأهـر و اونونگ تؤورِگینه حاربی یا- دا بئیله کی ماضمونلی ماغلوماتلاری اشیتدیریلیأردی. مرحوم حالیپا باغشیمیز ناظارلی محجوبی اؤز یاتلاماسیندا (سر ادینگ مجله یاپراق- موسیقی- چاپ ایران) ایلکینجی گزک شو بی سیم آرقالی آیدیمینی ایله اشیتدیرندیگینی آغزاپدی.

   رادیونینگ بایری ایشگأرلرینده لطیف گلی نینگ آیتماغینا گؤرأ، "گـۆرگن رادیوسی" نینگ ایلکینجی  یِـرلشن جایی شأهـرینگ شول واغتقی "پُست و اطلاعات" بیناسی بولوپ، اونگا "اداره اطلاعات و رادیو" دییلیپدیر. ایکی ییل سونگرا ۱۹۵۸-نجی ییلینگ آگوست آییندا بو ایستگاه دان ایلکینجی گزک تـۆرکمن دیلینده گپلشیک بِریلیپ باشلانیار. بو ایشدن ماقصات پارس دیلینی بیلمـِیأن تـۆرکمنلرینگ آراسیندا پادشانی ماحاباتلاندیرماقدان، حالقارا صاحناسیندا ایراندا یاشایان ملی آزچیلیقلارینگ ملی و مدنی حاق-حقوقلاری نینگ پادشاه رژیمی طاراپئندان حورماتلایانلیغینی گؤرگزمک بولوپدیر.  اینگ اساسی ماقصات بولسا تـۆرکمنلرینگ آشغابات رادیوسی نینگ گپلشیکلرینی دینگلِمکلرینه غارشیلئق حؤکومینده و اونونگ تأثیرینه بؤوِت دؤرِتمِکدن عبارات بولوپدیر. بو بارادا بجنورد شأهری نینگ شول واغتقی فرمانداری صدقیانی ۱۹۵۳-نجی ییلینگ ۲-نجی اییون (ژوئن) اییندا ۲/۱۳۷ نومرلی خراسان ولایاتی نینگ حأکیمینه/ استاندارینا یازان راپورتیندا شئیله ماصلاحات بریپدیر:

                                                                                                       منبع: سازمان اسناد ملی ایران

 

محرمانه و مستقیم ،خطاب به استاندار استان نهم کشور:
محترما پیرو نامه شماره
۶۴ م-/ ۸/ ۳ / ۳۲ راجع به وضع ایلات وساکنین ایلات و عشایر و نظرات فرمانداری برای رفاه و بهبود وضع آنها معروض میدارد.

نظر به اینکه اغلب تراکمه مرزنشین دارای رادیو  بوده و بواسطۀ  آشنا نبودن کامل بزبان فارسی، اغلب از رادیوهای واقع در خارج مرز که توسط آنها تبلیغات مضره هم میشود استفاده می نمایند. بنظر اینجانب بسیار بموقع خواهد بود که از رادیوهای مشهد و رادیو تهران برنامه هایی بمنظور تقویت حس مهین پرستی بزبان محلی آنها پخش گردد. مقرر فرمائید در این باره مطالعات لازم بعمل آورند تا در صورت امکان این موضوع عملی گردد.
فرماندار شهرستان بجنورد- صدقیانی


رونوشت پیرو نامه مزبور جهت استحضار وزارت کشور تقدیم، مستدعی است مقرر فرمایند در این مورد دستورات لازم صادر فرمایند و از نتیجه فرمانداری را مستحضر دارند.

فرماندار شهرستان بجنورد- صدقیانی

-----------------------------------------------------------------------------------------------------------

    گـۆرگن رادیوسی نینگ یولا غویولماغیندا دینگه ایچکی مسئله لر تأثیرلی بولمان، ایسِم ساویق اورشی ییللاریندا آمریکانینگ ایرانینگ دمیرغازیغیندان، شول ساندا تـۆرکمن توپراغیندان پِـیدالانیپ، بأسدشی بولان شورویه غارشی آلیپ باریان حرکتلری-ده سبأپ بولوپدیر. شول اساسدا آمریکانلار بیزینگ تورکمنصأحرامیزدا ایکی سانی جاسوسلیق مرکزینی دؤره دیپدیلر. اولاردان بیریسی ماراوادپأنینگ غارشیسینداقی "یِکه چنار" اوباسئ نینگ غولایئندا دؤرِدیلِن رادار مرکزدی. بو بارادا ایرانینگ شول واغتقی گیزلین غوللوغی نینگ یولباشچیسی حسیـن فردوست اؤز "یاتلامالاریندا" (ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، خاطرات ارتشبد حسين فردوست) شئیله ماغلومات بِریأر:

 "آمریکالی لارینگ بو رادار سیستمینی حاچان دؤردندیکلری باراسیندا بیزینگ گیزلین غوللوغیمیز ساواک-دا ماغلومات یوق، یؤنه ۱۹۶۰-نجی ییللاردا من بو ادارادا ایشه باشلامدا اییأم آمریکالی لارینگ  تـۆرکمنصأحرادا ایش آلیپ باراندیقلارینی بیلیپ غالدیم. ساواک اداراسی نینگ ۴-نجی بؤلۆمی نینگ باشلیغی جناپ کنگرلو-نینگ بِرن ماغلوماتلارینا گؤرأ بو رادار ۵۰۰۰ کیلومترلیکدن سسلری اشیدیپ بیلیأن گـۆیجه ایه بولوپ، بـۆتین تـۆرکمنیستانی اؤز ایچینه آلیپ بیلیپدیر."

 

   ساوئق اورشی دؤورینده تورکمن توپراغی  "ایکی آط اورشار، آراسئندا اشک اؤلر" یاغدایئنا گتیریلدی. هر ایکی گویچلی دولت- آمریکا و شوروی، تورکمنلره باسیشینی آرتدیریاردی. امپریالیستلر، شوروی آراچأگینه یاقین یری بولان تورکمنصحرادا "کمونیستلری" آولاجاق بولوپ، قودوز ایتلرینی حالقمیزا غارشی کـۆشگـۆرتیأردی، شوروی بولسا، بیزینگ توپراغیمیزدا "آمریکان جاسوسلارینی" ایزارلایاردی. واشنگتن ینگ آنتی شوروی سیاساتئنا غارشی۱۹۵۲- نجی یئللاردا اییأم آلمانئنگ مونهن شأهرینده "آزاد اروپا/آزاتلیق رادیوسی"- دا یولا غویولوپدئ.

گـۆرگن رادیوسی نینگ یولا غویولشی و اونونگ ماقصاتلاری باراسیندا تـۆرکمنیستانینگ عیلیملار آکادمییاسی نینگ "شاجا باتیروف" آدینداقی تاریخ انیستیتوتی نینگ گـۆندوغاری اؤورِنیش بؤلۆمی نینگ علمی ایشگأری "سردار آتایـف، ۱۹۹۰-نجی ییلدا چاپ اتدیرن "گـۆرگن رادیو ایستانسیاسی و اونونگ ایدئولوگییاسی" آدلی کیتاپچاسیندا شئیله یازیار:

"ایکینجی جهان اورشوندان سونگقی ییللاردا آمریکانلی لارینگ ایرانا ادیأن تأثیری یِئنه-ده گـۆیچلِنیأردی. ۱۹۵۰-نجی ییللارینگ آخیرلاریندا ایرانینگ پاتیشاسی مأمدرضا شاه سوسیالیزم ایدیاسینینگ ایرانا آرالاشماغیندان حواطیر ادیپ، تـۆرکمنلرینگ یاشایان توپراقلاریندا اولارینگ دیلینده رادیو گپلشیکلری یولا غویماق حاقیندا قارار چیقاریار. ایستانسیانینگ غورولشینا ۱۹۵۶-نجی ییللاریندا باشلانیار و اونگا آمریکالی اینجینیِرلری کؤمک بِریأر."

 

   ۱۹۶۵-نجی ییلدان باشلاپ محمدرضا شاه  و اونونگ "آق انقلابی" نینگ حاص ماحاباتلاندیریلیان ییللاریندا گـۆرگن رادیوسی نینگ تأزه بیناسی گـۆرگن شأهری نینگ شول واغتقی "شالیکوبی" کؤچِسینده ایکی غات جایا گؤچرۆلیأر.

  پهلوی رژیمی نینگ أهلی پروپاگاندا حرکتلرینه غارامازدان گـۆرگن رادیوسینینگ تـۆرکمن بؤلۆمی نینگ ایشگأرلری لطیف گلی، خانیم هُما لـُر، مرحوم آنناغوربان قلیچ طاغانی، چارشِمغولی مهِرجو، حاجی محمد قلیچی، هوشنگ گل محمدی، خانیم آننابی بی گلی، موسی جۆرجانی وِ خدری داغی تـۆرکمنلرینگ مدنی آنگ-دوشۆنجه لرینی اؤسدۆرمکده غایرات بارینی ادیپ گلدیلر.

  گـۆرگن رادیوسی هرگـۆن آغشام آرا "حالا برنامه به لهجۀ ترکمنی" دیین آننوس، ایرانینگ ملی گیمنی/سرود شاهنشاهی و مرحوم نوربردی جۆرجأنی نینگ غوشان غوشغوسی بیلن آچیلیاردی. اوندا ایران و پاتیشاه ماحاباتلاندیریلیاردی:

 

"دونیأ سانگا غووانیار، آدینگ اولی ایرانیم
باتیرلارینگ غـوُرایار، هر طاراپدان ایرانیم.


یاشا واطانیم ایران، یاشا همیشه لیک سن
دوشمانا دوشمان واطان، دوُستونگا حایرلی سن.


یاشا یاشا شاهیمیز! یاشاسین بیزینگ ایران.
آچیلدی ایقبالیمیز، گچدی اوُل غارا دؤوران
تاییار ایران ملتی، برسه شاهیمیز پرمان!
تأزه دؤورانا غارشی، بیز گیده ریس غوللاشیبان."

 

  گـۆرگن رادیوسیندا حکومتینگ سیاساتینی پروپاگاندا اتمگینگ یانی بیلِن تـۆرکمنصأحرانینگ حابارلاری، دایخاانلار و مالدارلار، مرحوم نازدوردی نوشین و نوربِردی جۆرجأنی نینگ تاغاللالاری بیلن آننا گـۆنلری ماشاتـقـلی قـزیل، مرحوم محمد بِرازِنده قجوق و ستار سوقی یالی شاهیرلارینگ غاتناشماغیندا "غوشغولار" گپلشیگی و چاغالار حاقیندا یؤریته گپلشیکلر بِریلیأردی.

مرحوم آنناقربان قلیچ طاغانی نینگ برن گۆررۆنگینه گؤرأ رادیویانئ، گـۆرگن شأهریندن تـۆرکمنلرینگ کؤپلۆک بولوپ اوتوریان کـۆممِت غاوزا گچیریلمِگی اوغروندا کؤپ آلادا ادیلسه-ده اول باشا بارماندیر. غایتا، کوممت قاویزا نیت لنن تئاتر ساختمانی نئنگ بودجه سی، گورگنه بریلیپ، تالار فخرالدین بینا ادیلیأر.

   پهلوی رژیمی آغداریلندان سونگرا گـۆرگن رادیوسی نینگ  تـۆرکمن بؤلۆمی نینگ مدیری ادیلیپ، باشدا ابراهیم حسن بِیکی دیین بیریسی بِللِندی. شول دؤوۆرده تـۆرکمنصأحرادا چئلشئرئملی سیاسی یاغدای مؤوچ اوریاردی. مرکزی حکومت بیلِن تـۆرکمنلرینگ سیاسی یولباشچیلاری نینگ آراسی آچیلیپ اوغرایار. تـۆرکمنلرینگ گؤرِشی حاقیندا گـۆرگن رادیوسیندا حاقیقاتا غابات گلمه یأن حابارلار بریلیپ، حالیم بردی عادل ینگ دؤورینده بولسا بو یاغدای حاصام گـۆیجـۆرگــه یأر. ۱۹۸۰-نجی ییلینگ آخیرلاریندا بولسا تـۆرکمنصأحرالی سیاسی لیدرلرینگ آتیلیپ اؤلدۆریلمِگی و صأحرادا حکم سۆرن تررور آتموسفرا سبأپلی، گـۆرگن رادیوسیندا حاتتا تـۆرکمنلرینگ حرکتلرینی یازغاریان گپلشیکلر- ده بِریلیپ باشلاندی.

   ۱۹۸۳-نجی ییللاریندا گـۆرگن رادیوسینینگ تـۆرکمن قوللوغی نینگ باشلیغینا اسلامی حکومتته وفادارلیغینی دولی ثبوت ادن حالیمبِردی عادل دییِن تـۆرکمن گتیریلدی. اول شول بیر واغتینگ اؤزۆنده سنـَی مسلمانلار بویونچا باش وزیرینگ (نخست وزیرینگ)  گِنگِشچیسیدی. اونونگ دؤورۆنده اورتا اوقوونی تماملان بیرنأچه تـۆرکمن ییگیدی ایشه آلیندی، اولارینگ کؤپۆسی ملتچیلیک ادیأنلیکده عایپلانیپ ایشدن قاویلدی یا-دا  یاغدایا چیدامان اؤزلِری  ایشلرینی تاشلامالی بولدولار.

   اسلامی حکومت شول ییللاردان باشلاپ آننا گـۆنلرینده یاریم ساغاتلاپ تـۆرکمن دیلینده تلویزیون گپلشیکلرینی-ده یولا غویدی. ایران رادیو و تلویزیون مرکزینده اسلامی انقلابی غونگشی دؤولتلره یایماق ماقصادی بیلِن "سرحتدن داشاری" (برون مرزی) دیین بؤلۆمی- ده آچیلدی. اوندا آراچأکده یاشایان اوزالقی شوروی جمهوری لری نینگ حالقلاری نینگ دیللِرینده رادیودان گپلشیکلر بِریلیپ باشلاندی. شول اساسدا ارمِنی، آذری دیللِرینده گپلشیکلر شول دییلرده بریلسه، گنگ طاراپی، تـۆرکمنلِره گزک گلنده روس دیلینده گپلشیکلر تاییارلانیپ، گـۆرگن و ماشات شأهرلرینگ رادیو مرکزلریندن تـۆرکمنیستانا نییِتلنن گپلشیکلر بِریلیأردی، حأضیر تورکمن دیلینده هم گپله شیک بریلیأر.

  ایران رادیوسی نینگ دۆرلی دیللرده بِریأن گپلشیکلرینی گؤنی- پخش مستقیم- اینترنت آرقالی دینگلأپ بولیار. اوندا بلوچ، کۆرت یالی دیللردأکی گپلشیکلری داشاری یورتلاردان هم دینگلأپ بولیار، یؤنه تـۆرکمن دیلیندأکی گپلشیکلریندن دینگه یازغی آرقالی پیدالانئپ بولیار.

  گـۆرگن رادیوسی نینگ تـۆرکمنصأحرادان بِریأن "حابارلاری" تـۆرکمنچه دأل-­ده، پارس دیلینده یا-دا ادیل پارسچا حابارلارینگ ترجیمه سیدیگی- ده آیدیلیار. بو بولسا تـۆرکمن دیلینه ییتی اورغی بولیاندیغینی حاتتا پارس بیلرمنلری- ده بویون آلیارلار. بو بارادا "اۆلکأمیز" دیین اینترنت سایتی نینگ برن شو حابارینا اونسونگیزی چکمک بیلن سؤزومی جمع لیأرین.

آ.گلی

--------------------------------------------------

 سهم 300 ثانیه ای زبان ترکمن در شبکه محلی- ۱۳۸۸/۷/۱۱

  گرگان - خبرگزاری مهر: یک کارشناس زبان و ادبیات فارسی گفت: سهم زبان ترکمنی که به عنوان اصیل ترین زبان و گویش بومی و محلی کشور است از برنامه های شبکه سبز گلستان تنها ۳۰۰ ثانیه معادل پنج دقیقه در شبانه روز است.
اکبر افشار در گفتگو با خبرنگار مهر در گرگان افزود: بحث مرگ گویشها و لهجه ها بحثی کاملا علمی و پذیرفته شده است، به طوریکه بسیاری از زبان شناسان برجسته دنیا معتقدند در طول سال با مرگ بسیاری از لهجه ها و زبانهای بومی در جهان مواجهند.
اکبر افشار خاطرنشان کرد: زبان شناسان معتقدند در کشورهای شرق آسیا این مرگ لهجه ها و گویشها بیشتر است به طوریکه فرهنگ جهانی به راحتی جایگزین فرهنگهای بومی شده و آنها را تهی می کند و به مرگ آنها می انجامد.
وی در خصوص ریشه پیدایش گویشها و زبانهای محلی گفت:
وی افزود: در کشور ما نیز توجه بیش از حد به زبان رسمی کشور و نادیده گرفتن گویشها و لهجه های محلی از جمله این دلایل است که موجب می شود زبان رسمی کشور تاحدی به یک زبان خشک تبدیل شود و سرچشمه های گویشی پیرامون آن خشک شود.
وی تاکید کرد: معتقدم هر کشور با پرچم هویت خود باید وارد دهکده جهانی شود و در خصوص حفظ و بقای گویشهای محلی نیز رسانه ها به ویژه رسانه های دیداری و شنیداری بیشترین نقش را می توانند ایفا کنند.
افشار عنوان کرد: در سالهای گذشته متاسفانه برنامه های صدا و سیما به گونه ای بود که شاید ناآگاهانه و غیرمستقیم موجب تخریب زبانهای محلی می شد و حتی در بعضی برنامه ها این گویشها به سخره گرفته می شد.
وی خاطرنشان کرد: امروز تکلم به گویشهای محلی در استان کمرنگ شده و من از این بابت احساس نگرانی می کنم و معتقدم با این روند تا ۵۰ سال آینده اثری بسیار کمرنگ از گویشها آن هم در مناطق استان باقی خواهد ماند.
افشارگفت: همچنین باید با کودکان در کنار زبان رسمی به زبان محلی نیز صحبت شود تا گویش های محلی فراموش نشود

.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مطالب مرتبط:

ژوئن آیی نئنگ مهم واقعالاری

مای آیئ نئنگ مهم واقعالاری

" زینب الرازویی"، زنی که اسلام‌گرایان را به ترس و وحشت انداخته است

آپریل آیی نئنگ مهم واقعالاری

مارت آیی نئنگ مهم واقعالاری

انه دیل حاقدا غوشغولار، سس یازغئلار: کریم شاهئر، منصور طبری، آ.گلی

کتابهای منتشر شده

رویدادهای مهم در تاریخ تورکمن

شخصیت های مهم تورکمن

بیاد جانباختگان جنبش ملی تورکمن

  • توماج
    توماج
  • حاج محمد آخوندی
    حاج محمد آخوندی
  • جلیل ارازی
    جلیل ارازی
  • محمد اراز بهنام
    محمد اراز بهنام
  • حکیم شهنازی
    حکیم شهنازی
  • پرویز ایران پور
    پرویز ایران پور
  • سافارگل خالدزاده
    سافارگل خالدزاده
  • نورقلی پور
    نورقلی پور
  • سلیمان محمدی
    سلیمان محمدی
  • حمید یگن محمدی
    حمید یگن محمدی
  • عبدالله قزل
    عبدالله قزل
  • دورت لر
    دورت لر
  • رحمان بردی ندیمی
    رحمان بردی ندیمی
  • بهروز آخوندی
    بهروز آخوندی
  • انین گوگلانی
    انین گوگلانی
  • آرچا بصیری
    آرچا بصیری
  • قربان شفیقی
    قربان شفیقی
  • آتا خانجانی
    آتا خانجانی
  • حمید فرجاد
    حمید فرجاد
  • بهمن ایزدی
    بهمن ایزدی
  • توماجی پور
    توماجی پور
  • خدایبردی پنق
    خدایبردی پنق
  • صوفی زاده
    صوفی زاده
  • حاللی حاللی زاده (آلغیر)
    حاللی حاللی زاده (آلغیر)
  • عبدالرحمان دلاور اینچه برون
    عبدالرحمان دلاور اینچه برون

نظرات کاربران