Gurgen radio1

 رادیو گرگان در سال 1335 ، با قدرت 10 کیلو وات در شهر گرگان تأسیس گردید. محل استقرار این رادیو در اداره پست و تالار فرهنگ و هنر آنزمان بوده است. از آن پس این اداره، اداره اطلاعات و رادیو نامیده شد.

 

در 28 مرداد سال 1337، برای نخستین بار پخش برنامه های بزبان ترکمنی آغاز گردید. هدف از این امر نه به معنای خدمت به فرهنگ و زبان ترکمنها ، بلکه تبلیغ برنامه های محمد رضا شاه و انصراف مردم ترکمن از گوش دادن به رادیو عشق آباد بود. در این باره، فرماندار وقت شهر بجنورد صدقیانی در 12 خرداد 1332 در گزارش محرمانه خود به شماره 137 /2 چنین گفته است:

radio gorgan1


] محرمانه و مستقیم ،خطاب به استاندار استان نهم کشور:
با احترام، این اداره نظرات خود را پیرو نامه شماره 64 /م – 8/ 3 / 32 در باره وضعیت ساکنین ایلات این منطقه چنین بعرض میرساند : اکثر ترکمنهای ساکن حوالی مرز صاحب رادیو هستند، آنها چون فارسی نمی فهمند ، به برنامه ها و تبلیغات مضر رادیوهای خارجی گوش میدهند. به اعتقاد من، برای بیداری احساس ایران پرستی ترکمنها اگر در رادیوهای مشهد و یا تهران بتوان برنامه هایی بزبان ترکمنی پخش نمود بسیار مفید خواهد بود. در این مورد تقاضا دارم که سریعا تصامیمی گرفته شده و اجرا گردند.
فرماندار شهر بجنورد- صدقیانی [
یک نسخه از این گزارش به وزارت امور داخله نیز ارسال گردید.( این سند در اداره مرکزی اسناد ملی واقع در شهر تهران موجود میباشد).


در امر تأسیس رادیو گرگان نه تنها عوامل داخلی، بلکه اثرات جنگ سرد و بهره برداری آمریکا از مناطق شمالی کشور و منجمله ترکمنصحرا و ایجاد پایگاههای جاسوسی بر علیه شوروی نیز نقش مهمی داشتند. یکی از این مراکز، تأسیس یک اداره خبرگزاری مخفی در کنار روستای یکه چنار، مقابل روستای مراوه تپه بود. در باره این پروژه مخفی، یکی از مسئولان وقت ساواک بنام حسین فردوست در خاطرات خود چنین مینویسد: « اینکه آمریکاییها این اداره را چه زمانی تأسیس نمودند، ما اطلاع دقیقی نداریم. اما در سالهای 1960 که من در این اداره آغاز بکارنمودم، متوجه کارهای آمریکاییها در ترکمنصحرا شدم. بنا به اطلاعات مسئول بخش چهار اداره ساواک آقای کنگرلو، رادار مستقر در ترکمنصحرا از توانایی سمع 5000 کیلومتری برخوردار بوده و میتوانست تمام ترکمنستان را دربر گیرد».
در رابطه با چگونگی و اهداف تأسیس رادیو گرگان، سردار آتایف یکی از شرق شناسان بخش تاریخ آکادمی علوم ترکمنستان شوروی بنام « شاجا باتئر» در اثر خود بنام « رادیو گرگان و ایدئولوژی آن» که درسال 1990 منتشر گردید چنین میگوید:

« در سالهای آخر جنگ دوم جهانی، نفوذ آمریکاییها در ایران شدت میگیرد. امپریالیزم آمریکا برای از دست ندادن برتری رابطه « دوستانه » خود با ایران، در مناسبات میان ایران و شوروی به انحای مختلف مانع تراشی میکرد. در این رابطه آمریکا نه تنها از کمکهای اقتصادی، بلکه از کمکهای نظامی نیز به ایران دریغ نمی ورزید. آمریکا تلاش میکرد که ایران را به پایگاه استراتژیک نظامی خود بدل سازد. در سالهای 50 قرن بیستم، محمد رضا شاه پهلوی برای دور کردن ترکمنها از ایده سوسیالیزم، تصمیم به ایجاد ایستگاهی رادیویی در محل زیست ترکمنها میگیرد. ایجاد این ایستگاه در سال 1956 آغاز گردیده و مهندسین آمریکایی در امر نصب آن یاری میکنند. هدف آنان از ایجاد این ایستگاه رادیویی، پخش برنامه های آن نه تنها در میان ترکمنهای ایران، بلکه در میان ترکمنهای ساکن ترکمنستان شوروی هم بوده است. در کنار آن، تلاش گردید که در راه پخش برنامه های رادیویی ارسالی از شوروی نیزمانع ایجاد گردد. برای این کار، شهر گرگان که هم به لحاظ جغرافیایی و هم تاکتیکی مناسب بود انتخاب گردید. حکومت ایران با به فراموشی سپردن آداب و رسوم و فرهنگ مردم ترکمن، سیاست ایرانیزه کردن و « شستشوی مغزی » آنان را هدف قرار داده بود. بدین ترتیب، این ایستگاه رادیویی با کمک آمریکاییها، به ارتفاع 40 متر و قدرت 700 مگا هرتز در شهر گرگان تأسیس میگردد.»


از آغاز سال 1341/ 1965 و در سالهای اوج تبلیغات انقلاب سفید محمد رضا شاه، رادیو گرگان به محل جدید خود در « شالیکوبی » به یک ساختمان دو طبقه نقل مکان میکند. کارکنان ترکمن بخش ترکمنی رادیو، لطیف گلی، خانم همالر، آننا قربان قلیچ تاقانی، چارشم قلی مهرجو، حاجی محمد قلیچی، هوشنگ گل محمدی و موسی جرجانی ، با نادیده گرفتن تبلیغات رژیم پهلوی، تلاش زیادی در راه رشد افکار ترکمنها به انجام رساندند.
سرود افتتاحیه رادیو گرگان با هدف تمجید از شاه و وابسته نمودن ترکمنها به سیاستهای مرکز، موضوعی بود که در برابر کارکنان ترکمن بخش ترکمنی رادیو قرار گرفت. در این باره، متن پیشنهادی نوربردی جرجانی که خود زمانی عضو حزب توده بوده و زندانی شده و پس از آزادی از زندان و برای حفظ شغل معلمی خویش ناچارا جانب حکومت را گرفته بود ، بعنوان سرود افتتاحیه بخش ترکمنی رادیو مورد تصویب قرار میگیرد. به بخشهایی از این سرود اشاره میکنم:

« دونیأ سانگا غووانیار، آدینگ اولی ایرانیم
باتئرلارئنگ غوُرایار، هر طاراپدان ایرانیم
یاشا واطانئم ایران، یاشا همیشه لیک سن
دوشمانا دوشمان واطان، دوُستونگا خیرلی سن
یاشا یاشا شاهئمئز! یاشاسئن بیزینگ ایران
آچئلدی ائقبالئمئز، گچدی اوُل غارا دؤورأن
تاییار ایران ملتی، برسه شاهئمئز فرمان!
تأزه دؤورانا غارشی، بیز گیده ریس غوللاشمان»

در این متن جالب توجه آنکه تنها زبان آن ترکمنی بوده و حتی یک کلمه هم در باره ترکمن و حقوق آن سخن گفته نمیشود. اما علیرغم آن، نوازندگان و باغشی های متعهد ترکمن به رادیو آمده و سازها و ترانه های خلقی را میسرایند. 

با تلاشهای آراز محمد آرخی از باغشیهای ساکن آق قالا، برای نخستین بار در اداره فرهنگ و هنر شهر گرگان، گروه باغشیهای ترکمن تشکیل میگردد. در میان این گروه میتوان به باغشی هایی چون نظرلی محجوبی، قازاق پانگ، عاشرگلدی گرکزی، خوجا باغشی، دردی تورروک و دیگران اشاره نمود. در این رادیو در کنار تبلیغ سیاستهای رژیم، در عین حال اخبار ترکمنصحرا و در روزهای جمعه هر هفته با تلاش نازدردی نوشین و نوربردی جرجانی گزارشاتی پیرامون وضعیت دهقانان و مالداران پخش میگردید. با شرکت شعرایی چون مشهد قلی قزل، محمد برازنده قوجق و ستار سوقی برنامه شعر وادب تحت نام « غوشغولار و آیدئم لار» اجرا میگردید. اجرای برنامه ای برای کودکان توسط قلیچی، اجرای برنامه حمایت از حیوانات توسط مرحوم نازدردی نوشین و همچنین برنامه انتقادی « دورسون دایزا و بارسین باللی» که برازنده قوجق آنرا پیش میبرد و همینطور برنامه دینی که توسط حاجی محمد آخوند عابدی کر اجرا میگردید، از زمره برنامه های بخش ترکمنی رادیو گرگان بود.
شکی نبود که در پیشبرد این برنامه ها، سانسورها و کنترلها از جانب حکومت، در امرکار کارکنان بخش ترکمنی رادیو مشکلاتی ایجاد می نمود. وجود چنین وضعیتی، تمایل کارکنان ترکمن رادیو را برای انتقال بخش ترکمنی رادیو به شهر گنبد با سستی مواجه ساخت.
پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی، چند ماهی این امکان بوجود آمد که در بخش ترکمنی رادیو برنامه های مستقلی اجرا گردند. پس از انقلاب، ابتدا ابراهیم حسن بیگی و سپس حلیم بردی عادل ریاست بخش ترکمنی رادیو را بر عهده گرفتند. در زمان ریاست حلیم بردی عادل حدود 10-20 نفر از افراد ترکمن دیپلمه به استخدام رادیو درآمدند. در رابطه با مضمون برنامه های کنونی بخش ترکمنی رادیو گرگان خوانندگان ما بخوبی از آن آگاهند که نیازی به توضیح نیست.

آ.گلی


از خاطرات هوشنگ گل محمدی:

در سال 1346پس از همکاری با آموزش وپرورش بندر ترکمن با تشویق دوستان به رادیو گرگان رفتم ، همانگونه که قبلأ نیز گفتم ، به سبب علاقه ایکه به فرهنگ بومی وزبان وادبیات ترکمنی داشتم به کار خود دربرنامه های ترکمنی ادامه دادم . وبه ترتیب در پستهای تهیه کننده گی وسرپرستی برنامه های ترکمنی و خبر مشغول به کار بودم . امرترجمه وبرگردان ازفارسی به ترکمنی تقریبأ برعهده مجریان یا تهیه کنندگان برنامه ها بود واز این روی می توان گفت اساسأ ترجمه ترکمنی در آن ایام در رادیو بنیان گزاری می شد . ودرآن زمان به جزچند جلد کتاب منبع دیگری وجود نداشت . مترجمین ترکمنی رادیو بدین علت در پردازش وارا ئه واژه های اصیل تلاش داشتند .در آن روزها رادیو گرگان ابتدا با قدرت یک کیلوات وچندی بعد با قدرت ده کیلوات پخش می شد وعلاقمندان بسیاری حتی درترکمنستان داشت .این را گفته باشم که درزمان ما رادیو گرگان ابتدا زیر نظر صداوسیمای گیلان وسپس صدای وسیمای مازندران قرار داشت تا اینکه بالاخره خود بصورت مرکزی مستقل درآمد .

قبل از ورودم همکار خوبم مرحوم عبدالطیف گلی در رادیو مشغول بودند . یک خانم گوینده ای داشتیم بنام خانم هما لر واز همکاران پاره وقت چون آقای جبار ایری دربرنامه کشاورزی وتعاونی ومرحوم نازدردی نوشین دربرنامه افسانه های ملل و نیز از مرحوم نوربردی جرجانی که خود شاعر بودند برای خانه وخانواده استفاده می کردیم . ودر برنامه های مذهبی ازروحانیون محترم ترکمن بعنوان سخنران مذهبی بهره می بردیم . البته به سبب علاقمندی برخی از جوانان وصاحبان قلم ازآنان نیز بطورپراکنده استفاده می شد . و خوشبختانه بعضی از این علاقمندان بعدها به استخدام برنامه های ترکمنی درآمدند . ازآنجائیکه تقویت کادر ترکمنی به سبب استقبال عمومی ضروری به نظر می رسید لذا نسبت به استخدام مرحوم قلیچ طغانی در زمینه ترجمه واجرا وگویندگی خبر، مرحوم ملا ولی مؤمنی در زمینه ضبط وپخش برنامه ها ، آنه قربان بهی و عیسی فروهر وحاجی محمد قلیچی در ارتباط با ترجمه واجرا ی برنامه های خانه وخانواده وجوانان و ترانه های درخواستی ودیگر برنامه ها وهمچنین گویندگی خبر استفاده می نمودیم . دراین میان مشکل عمده ما جذب یک گوینده زن ترکمن بود . اولأ چون خانم گوینده وقت ما خانم لر دارای لهجه بودند وثانیأ خانم های ترکمن به آسانی تن به گویندگی نمی دادند . ابتدا ازدختر خانم ، خانم لر به عنوان گوینده استفاده کردیم ودر ادامه تلاشهای خود به سراغ خانم منیره نیک پی رفتیم ودعوت به کار نمودیم وبالاخره پس مدتی موفق به استخدام خانم بی بی زلیخا مظفری شدیم . بدین ترتیب تحولی در کادر ترکمنی والبته در کیفیت برنامه ها به وجود آمد وساعات پخش برنامه ها ، به دو الی چهار ساعت در روز افزایش یافت . وبعد ازانتقال بنده به مرکز تهران ، افراد شایسته دیگری به استخدام درآمده بودند .

باید بگویم کثرت وحضور هنرمندان اعم از نوازنده وخواننده وبازیگران محلی جهت اجرای برنامه آنچنان بود که فکر گردآوری آنها بطور یکپارچه ومستقل در یک گروه توجه مرا بخود مشغول داشته بود که درآن سالها جمع آوری نوازندگان وخوانندگان وهنرمندان که همواره بطور پراکنده مراجعه می کردند یکی از معضلات بود زیرا این گروه های دو الی چهار نفره از نقاط مختلف استان مثل مراوه تپه ، کلاله ، گنبدکاوس ، آق قلا ، بندرترکمن ، گمیشان ودیگر نقاط می آمدند . تصمیم گرفتیم با گرد آوری گروه های نوازنده وخواننده ، گروه موسیقی ترکمنی را به وجود بیاوریم . خوشبختانه در سال 1348موفق به تأسیس اولین گروه متشکل موسیقی ترکمن بنام «گروه موسیقی مختومقلی» وابسته به اداره فرهنگ وهنر وقت با سرپرستی اینجانب شدیم . واز همکاری های مرحوم قلیچ طغانی بعنوان منشی و ارازمراد آرخی که کارشناسی گروه موسیقی ترکمن متشکل از بخشی ها ونوازندگان ترکمن سراسر استان گلستان را، برعهده داشتند استفاده می نمودیم . این گروه برنامه های موسیقی وهنری خود را علاوه بر رادیودرشهرهای کلاله (سال1349) ، بندر ترکمن سال 1349-) ودرگرگان (1350-1349 ) اجرا نمود که مورد استقبال قرار گرفت . درمورد اولین گروه موسیقی ترکمن انشاءالله سر فرصت می توانیم بطورجداگانه بیشتربه صحبت بنشسینیم .


 از خاطرات بگمراد گری:

...من و دیگر همفکرانم نیز دراین مبارزه فرهنگی با تمام توان خود شرکت می کردیم. البته امکانات ما درآن زمان بسیار محدود بود. مثلا برای تمرین نمایشنامه به زبان ترکمنی تنها یک ضبط صوت کوچک در اختیار داشتیم. با این ضبط صوت به محل خلوتی
در کنار رود گرگان رفته، نمایشنامه را چندین بار تمرین و ضبط می کردیم. این نمایشنامه ها ابتدا توسط بردی آهنگری که استعداد نویسندگی به زبان فارسی داشت، تهیه می شد و سپس من آنرا به زبان ترکمنی ترجمه می کردم و هنگام تمرین نیز ادای
درست کلمات و جملات ترکمنی را کنترل می کردم. ما با تمام توان سعی می کردیم که این نمایشنامه ها از نظر مضمونی ملی و مترقی، و از نظر زبانی نیز به ترکمنی درست و سلیس تهیه شود.

پس از آماده شدن نمایشنامه همه ما با خرج خودمان به شهر گرگان رفته دوسه روز در یک مسافرخانه مستقر می شدیم. کارمندان رادیو گرگان، بویژه آقای لطیف گلی به گرمی از ما استقبال می کردند. در استودیو رادیو گرگان نمایشنامه مان را اجرا
میکردیم. دو نمایشنامه به نامهای "قوری تعصیب" (تعصب خشک) و "کیم گونأکأر؟" (گناهکار کیست؟) ارائه کردیم که از سوی شنوندگان رادیو به خوبی استقبال شد. این نمایشنامه ها باید در آرشیو رادیو موجود باشد. 

با ورود دوستمان زنده یاد آننا قوربان قلیچ طاغانی به رادیو گرگان بعنوان گوینده ای توانا، در عرصه های گوناگون بویژه اشاعه زبان درست ترکمنی رابطه نزدیک و مداومی با ایشان داشتم. زیرا در اوائل شروع برنامه ترکمنی رادیو، از یک طرف
همانگونه که در بالا اشاره شد، هدف ایجادگران این رادیو تقویت زبان ترکمنی نبود، از سوی دیگر، خراب شدن زبان ترکمنی دربین تحصیلکرده ها ی مدارس فارسی از دوسه دهه پیش آغاز شده بود که کارمندان اولیه رادیو نیز طبعا از بین این افراد بودند. لذا در آغاز کار، زبان آن چندان مورد قبول و پسند توده های مردم ترکمن نبود و برخی از کلمات و جملات آن نیز مورد تمسخرواقع می شد و وسیله تفریح و خنده مردم بود . مثلا بجای کلمه "اؤکوز"، آگاهانه یا ناآگاهانه ترجمه کلمه فارسی آن "ارکک
سیغیر" (گاونر) بکارمی بردند. اما بتدریج با کوششهای مداوم کسانی چون آنناقوربان و نازدوردی نوشین که به زبان درست ترکمنی تسلط داشتند ونیز همکاریهای مداوم نیروهای آگاه و ملی ترکمن با مجریان برنامه، نواقصی ازین دست اصلاح شد.

زمانیکه من در دانشسرای مقدماتی (تربیت معلم) شهر گرگان تحصیل می کردم (١٣٣٩-١٣٣٨) یکی از دوستانم بنام آقای اسلام شیخی که با رادیو همکاری میکرد نیز ارتباط داشتم. ایشان مرا به همکاری نزدیکتر و بیشتر با رادیو تشویق می کرد. اما بعلت گرایشات فکری و حساسیت منفی که نسبت به رژیم شاه داشتم از همکاری مستقیم خودداری کرده فعالیتهای غیرمستقیم را ترجیح میدادم. از جمله گاهی اشعاری با نام مستعار امید نوشته می فرستادم که از رادیو پخش می شد. روزی با بایکی از کارکنان رادیو آقای موسی جرجانی در اتوبوس گرگان-گند همسفر شدیم. ضمن صحبت پیرامون برنامه های رادیو، از ایشان پرسیدم که "وضع برنامه شعر و ادبیاتتان چطور است؟". ایشان با حالت نیمه شوخی جواب دادند "میدانی که مضمون اشعار همه اش گل و بلبل و چشم و ابرو میباشد.  اما اخیرا کسی با نام مستعار امید می خواهد چیزهایی بگوید و پیامهایی بدهد. مثلا از پایان زمستان و آغاز بهار سخن می گوید". این حرفها برای من مایه امید و تشویق بزرگی برای ادامه فعالیتهای فرهنگی ام بود.

در رادیو آشقاباد گوینده ی بسیار توانا و پرنبوغی بنام "جوما یازمیراد" بود که صدای بسیار گرم و گیرایی داشت. آننا قوربان قلیچ طاغانی نیز شیفته این گوینده بود و میکوشید فن گویندگی را از برنامه های وی بیاموزد. آننا قوربان در حقیقت جوما یازمیراد رادیو گرگان بود و همانگونه که در بالا اشاره شد، نقش برجسته ای در اشاعه زبان سلیس و درست ترکمنی داشت.

بنظر من شخصیت دیگری که به زبان روان و اصیل ترکمنی سخن می گفت و صدای گیرایی نیز داشت، زنده یاد "نازدوردی نوشین" بود. ایشان نیز درین عرصه خدمت بزرگی کردند. روحش شاد و یادش گرامی باد!.

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

مطالب مرتبط:

مصاحبه با فرامرز بختیار دبیر کل حزب اتحاد بختیاری و لرستان

بیانیه: در محکومیت اعدام مبارزین کرد و حمله به نشست کمیته مرکزی حزب دمکرات کردستان

کریم شاهئری یاتلاپ. ویدئو و سس

یاد معلم دلسوز و انقلابی تورکمن آبا آبایی گرامی باد !

کلاله و مراوه تپه صاحب یک نماینده مستقل در مجلس می شوند

عاقبت دعوای گازی ایران و تورکمنستان چه می‌شود؟

آمار بازدید کنندگان

بازدید امروز : 87
بازدید دیروز : 171
بازدید هفته :931
بازدید ماه :4907
بازدید کل :47980

شخصیت های مهم تورکمن

بیاد جانباختگان جنبش ملی تورکمن

  • توماج
    توماج
  • حاج محمد آخوندی
    حاج محمد آخوندی
  • جلیل ارازی
    جلیل ارازی
  • محمد اراز بهنام
    محمد اراز بهنام
  • حکیم شهنازی
    حکیم شهنازی
  • پرویز ایران پور
    پرویز ایران پور
  • سافارگل خالدزاده
    سافارگل خالدزاده
  • نورقلی پور
    نورقلی پور
  • سلیمان محمدی
    سلیمان محمدی
  • حمید یگن محمدی
    حمید یگن محمدی
  • عبدالله قزل
    عبدالله قزل
  • دورت لر
    دورت لر
  • رحمان بردی ندیمی
    رحمان بردی ندیمی
  • بهروز آخوندی
    بهروز آخوندی
  • انین گوگلانی
    انین گوگلانی
  • آرچا بصیری
    آرچا بصیری
  • قربان شفیقی
    قربان شفیقی
  • آتا خانجانی
    آتا خانجانی
  • حمید فرجاد
    حمید فرجاد
  • بهمن ایزدی
    بهمن ایزدی
  • توماجی پور
    توماجی پور
  • خدایبردی پنق
    خدایبردی پنق
  • صوفی زاده
    صوفی زاده